Column: Wie rouwt om de slachtoffers van de wreedheid?

Er zijn woorden die je even doen stilstaan. Zoals de tekst op een overlijdensbericht van iemand die door politiekogels om het leven is gekomen: 'Op wrede en lafhartige wijze uit ons midden weggerukt.' Het zijn woorden van verdriet, maar ze roepen ook vragen op over de werkelijkheid die eraan voorafging. Een familie die een dierbare verliest, heeft het recht haar verdriet te uiten. Niemand hoeft dat recht ter discussie te stellen. Maar wanneer je weet welk spoor van geweld de overledene zelf heeft achtergelaten, dringt zich een ongemakkelijke vraag op: wie rouwt om de slachtoffers van zijn wreedheid?

Suriname wordt geconfronteerd met een ernstige veiligheidscrisis. Berovingen, gewelddadige overvallen en roofmoorden beheersen steeds vaker het nieuws. Het lijkt soms alsof we in een wildwestscenario zijn beland, waarin criminelen steeds driester te werk gaan en de politie handen tekortkomt om de veiligheid te garanderen.

Achter ieder bericht over een gewelddadige beroving schuilt echter een menselijk verhaal. Een slachtoffer dat misschien gewoon onderweg was, boodschappen deed of na een lange werkdag naar huis wilde. Mensen die niet alleen hun bezittingen verliezen, maar soms ook hun gezondheid, hun gevoel van veiligheid of zelfs hun leven.

Neem de 23-jarige jongeman die zaterdag werd doodgeschoten nadat hij van zijn halsketting was beroofd. Hij was samen met zijn twaalfjarige zusje op weg om brood te halen. Een alledaags uitstapje dat eindigde in een tragedie. Het meisje werd geconfronteerd met geweld dat geen enkel kind zou moeten meemaken. Een familie verloor een zoon en broer. Wat blijft, is verdriet, ongeloof en mogelijk een trauma dat nog jarenlang zal doorwerken.

En dan is er de andere kant van het verhaal.

Als redacteur heb ik zelf voor een dilemma gestaan. Er werd een overlijdensbericht aangeboden met de tekst dat de overledene op wrede en lafhartige wijze uit ons midden was weggerukt. Ik aarzelde. Niet omdat ik de familie het recht op verdriet wilde ontzeggen, maar omdat ik wist wie deze man was en welke sporen hij in de samenleving had achtergelaten.

Jarenlang stond hij bekend om zijn betrokkenheid bij ernstige criminele activiteiten. Hij had een reputatie opgebouwd met gewelddadige berovingen en andere ernstige misdrijven. Hij behoorde tot een bende die slachtoffers op nietsontziende wijze terroriseerde. Mensen werden niet alleen beroofd, maar ook mishandeld en bedreigd. Tijdens een achtervolging en confrontatie met de politie kwam hij, evenals andere leden van zijn bende, door politiekogels om het leven.

En dan ligt er een overlijdensbericht waarin de dood van deze man als wreed en lafhartig wordt omschreven.

Ik begreep dat de familie rouwde. Maar ik kon de formulering niet los zien van de werkelijkheid die eraan voorafging. Want waar bleef de aandacht voor de mensen die door zijn handelen waren getroffen? Voor de families die hun dierbaren verloren, voor slachtoffers die met lichamelijke en psychische littekens verder moeten en voor mensen bij wie het gevoel van veiligheid voorgoed is verdwenen?

Het wrange is dat de wreedheid die de nabestaanden benoemen, ook aan de andere kant van het verhaal bestaat. Alleen krijgen de slachtoffers van die wreedheid niet altijd dezelfde aandacht.

Het verdriet van de ene familie maakt het verdriet van de andere niet minder groot. Een moeder hoeft niet minder om haar zoon te rouwen omdat hij verkeerde keuzes heeft gemaakt. Maar medeleven mag ook niet betekenen dat de werkelijkheid wordt uitgewist. We kunnen de nabestaanden hun verdriet gunnen zonder de daden van de overledene te vergoelijken.

Dit gaat overigens niet om het goedpraten van dodelijk politieoptreden. Ook de politie moet zich aan de wet houden. Wanneer iemand door politiekogels om het leven komt, moet worden onderzocht of het optreden rechtmatig en noodzakelijk was. Niemand staat boven de wet. Maar evenmin mag de ernst van gepleegde misdrijven verdwijnen zodra de verdachte zelf om het leven komt.

Misschien moeten we als samenleving kritischer kijken naar de manier waarop we over daders en slachtoffers spreken. Waarom lijkt het verdriet om een overleden verdachte soms meer ruimte te krijgen dan het leed van degenen die door zijn handelen zijn getroffen? Waarom raken we zo gemakkelijk gewend aan berichten over mensen die op gewelddadige wijze van hun leven worden beroofd?

De veiligheidscrisis is niet alleen een kwestie van politiecapaciteit, meer controles of strengere straffen. Het gaat ook om de vraag wat voor samenleving we willen zijn. Een samenleving waarin mensen steeds vaker rekening houden met de mogelijkheid dat een gewone boodschap, een rit naar huis of een wandeling op straat fataal kan eindigen, is een samenleving die haar gevoel van veiligheid dreigt te verliezen.

En misschien nog gevaarlijker: een samenleving die langzaam aan dit geweld begint te wennen.

We mogen niet wennen aan berichten over berovingen, schietpartijen en roofmoorden. We mogen niet schouderophalend constateren dat er weer iemand is doodgeschoten of dat er weer een familie is getroffen. Achter ieder slachtoffer staat een menselijk verhaal dat aandacht verdient. Achter ieder geweldsincident schuilt leed dat niet zomaar verdwijnt.

Rouw verdient respect. Maar ook rechtvaardigheid, verantwoordelijkheid en herinnering verdienen een plaats in ons maatschappelijk bewustzijn.

Want als we spreken over iemand die op wrede en lafhartige wijze uit ons midden is weggerukt, moeten we ook durven stilstaan bij degenen die door zijn eigen wreedheid uit hún midden zijn weggerukt.

Wie rouwt om hen?

Indra Toelsie