Trinidad en Tobago beëindigt noodtoestand na maanden van massale arrestaties

De premier van Trinidad en Tobago, Kamla Persad-Bissessar, bij het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken in Washington D.C. op 30 september 2025. (Foto: AP)

Trinidad en Tobago heeft donderdag 17 september de langdurige noodtoestand beëindigd. De regering maakte daarmee een einde aan uitzonderlijke bevoegdheden waarmee politie en veiligheidsdiensten mensen konden aanhouden en preventief vasthouden zonder dat direct een aanklacht nodig was. Tegelijkertijd werkt de regering aan nieuwe permanente wetgeving om gerichte veiligheidsoperaties tegen bendes, illegale wapens en georganiseerde misdaad mogelijk te maken.

Premier Kamla Persad-Bissessar had woensdag in het parlement aangekondigd dat de noodtoestand niet opnieuw zou worden verlengd. Volgens haar waren de veiligheidsdreigingen die tot de maatregel hadden geleid inmiddels aanzienlijk afgenomen. De regering wil de uitzonderlijke noodbevoegdheden vervangen door een permanent juridisch kader, met volgens Persad-Bissessar waarborgen voor burgers, rechterlijk toezicht en parlementaire controle. 

De nieuwe aanpak krijgt inmiddels vorm in het Special Operations Bill 2026, dat op 16 september in het parlement werd ingediend. Het wetsvoorstel voorziet onder meer in speciale politiedistricten waar politie, en indien nodig de krijgsmacht, gezamenlijke operaties kunnen uitvoeren. Ook worden eisen gesteld aan mensenrechten, het gebruik van geweld, de-escalatie en rapportage aan regering en parlement. Het voorstel is momenteel pas in eerste lezing behandeld. 

Meer dan 5.800 arrestaties

De beëindiging van de noodtoestand komt na een intensieve veiligheidsoperatie van zes maanden. Volgens cijfers die de regering deze maand openbaar maakte, werden 5.802 mensen gearresteerd en 3.552

van hen aangeklaagd. Dat betekent dat ongeveer 61 procent van de arrestanten uiteindelijk met een aanklacht te maken kreeg. De regering zegt daarnaast dat tijdens de operaties 318 vuurwapens en ruim 6.400 patronen in beslag zijn genomen. 

De cijfers verschillen op enkele punten afhankelijk van de gebruikte registratie. Minister van Binnenlandse Veiligheid Roger Alexander meldde in het parlement bijvoorbeeld 5.767 arrestaties door de politie tijdens 13.108 operaties. De regering zegt dat haar hogere totaal ook bredere acties van de veiligheidsdiensten omvat. 

Persad-Bissessar stelt dat de veiligheidsoperaties hebben bijgedragen aan een daling van de criminaliteit in alle politiedistricten. Zij heeft aangekondigd een rapport over de operaties openbaar te maken om meer transparantie te bieden. De regering benadrukt bovendien dat het einde van de noodtoestand niet betekent dat de strijd tegen georganiseerde misdaad, drugs en illegale wapens wordt beëindigd. 

Kritiek op detentie zonder aanklacht

Tegelijkertijd is er forse kritiek op de manier waarop

de noodbevoegdheden zijn toegepast. Advocaten en mensenrechtenorganisaties hebben vooral bezwaar tegen langdurige detentie zonder aanklacht en tegen de omstandigheden waaronder sommige verdachten werden vastgehouden.

Advocaat Criston Williams zegt tegenover Associated Press dat sommige gedetineerden geblinddoekt en geboeid naar advocaten werden gebracht en dat gesprekken met hun raadslieden plaatsvonden onder toezicht van gewapende veiligheidsfunctionarissen. Hij verwacht dat gedetineerden juridische procedures tegen de staat zullen beginnen en heeft opgeroepen tot onderzoek door de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens. 

De Inter-Amerikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens had eerder al haar zorgen uitgesproken over het langdurige gebruik van noodtoestanden in het Caribisch gebied. Volgens de commissie moeten dergelijke uitzonderlijke maatregelen voldoen aan de beginselen van legaliteit, noodzakelijkheid, proportionaliteit en tijdelijkheid. De commissie wees er in juni bovendien op dat Trinidad en Tobago sinds december 2024 al honderden dagen onder een noodtoestand had doorgebracht. 

Een spraakmakende zaak betreft zakenman Dominic Hadeed en zijn vrouw, die werden vastgehouden op verdenking van betrokkenheid bij een vermeend complot om de premier en andere regeringsfunctionarissen te vermoorden. Zij werden niet aangeklaagd en hun preventieve detentie is onderwerp geworden van een juridische procedure. De zaak ligt voor bij de Judicial Committee of the Privy Council. 

Eerste gedetineerden vrijgelaten
De beëindiging van de noodtoestand heeft inmiddels ook concrete gevolgen voor mensen die op grond van preventieve detentiebevelen werden vastgehouden.

Volgens de gevangenisdienst zijn inmiddels 395 mensen vrijgelaten nadat hun zogenoemde Preventive Detention Orders waren ingetrokken. In totaal waren 569 intrekkingsbevelen uitgevoerd. Nog 174 mensen bevinden zich in detentie, maar volgens de gevangenisdienst worden zij in verband gehouden met andere zaken en niet uitsluitend op basis van de inmiddels beëindigde noodbevoegdheden. 

Daarmee is nog niet voor alle arrestanten duidelijk wat hun juridische positie wordt. De discussie over de vraag in hoeverre de noodmaatregelen noodzakelijk en proportioneel waren, zal naar verwachting dan ook worden voortgezet, zowel in de rechtszaal als in het parlement.

Criminaliteit blijft centraal staan
De achtergrond van de maatregelen is een ernstige geweldscrisis. De politie registreerde in 2024 een recordaantal van 624 moorden. Dat aantal daalde in 2025 naar 369. Dit jaar waren tot dusver 255 moorden geregistreerd, tegenover 268 in dezelfde periode van 2025. Trinidad en Tobago telt ongeveer 1,4 miljoen inwoners. 

De regering wijst op die ontwikkeling als onderdeel van haar argument dat de harde veiligheidsaanpak resultaten heeft opgeleverd. Critici stellen daar tegenover dat dalende criminaliteitscijfers op zichzelf niet aantonen welk effect specifiek de noodbevoegdheden hebben gehad, terwijl de omvang van de arrestaties en de detenties zonder aanklacht vragen oproepen over de bescherming van burgerrechten.

De komende weken verschuift de aandacht daarom naar het parlement. Het nieuwe Special Operations Bill 2026 moet bepalen welke bijzondere bevoegdheden de veiligheidsdiensten ook zonder noodtoestand krijgen en welke vormen van toezicht daarbij worden ingebouwd. Het wetsvoorstel is op 16 september ingediend en moet nog door het verdere parlementaire proces. 

De beëindiging van de noodtoestand betekent daarmee niet het einde van het veiligheidsbeleid, maar wel het begin van een nieuwe fase: Trinidad en Tobago probeert de uitzonderlijke bevoegdheden van de afgelopen maanden om te zetten in een permanent wettelijk kader, terwijl tegelijkertijd de juridische gevolgen van duizenden arrestaties nog moeten worden uitgewerkt.