Paraguay zet president Peña af en houdt hem aan na bankenschandaal

/>
De Senaat stemde vrijdag unaniem voor de afzetting van Peña. Van de 45 senatoren stemden er 44 voor; één senator nam niet deel aan de stemming. De Kamer van Afgevaardigden had donderdag al met 78 stemmen vóór en geen tegenstem ingestemd met de afzettingsprocedure.

Peña had een dag eerder zijn ontslag aangeboden, maar het parlement besloot de afzettingsprocedure voort te zetten. Daarmee verloor hij ook de bijzondere bescherming die voormalige presidenten in Paraguay genieten. Volgens de grondwet kunnen voormalige presidenten levenslang zitting nemen in de Senaat, tenzij zij via een afzettingsprocedure schuldig worden bevonden. Die positie brengt juridische immuniteit met zich mee.

Kort na zijn verwijdering uit het presidentschap werd Peña door de politie in zijn woning onder huisarrest geplaatst. De maatregel maakt deel uit van een strafrechtelijk onderzoek naar mogelijke vertrouwensbreuk en andere strafbare feiten in verband met Ueno Bank.

Peña overgebracht na protesten
De situatie rond de voormalige president werd in de nacht van vrijdag op zaterdag verder gespannen. Voor zijn woning in Asunción verzamelden zich demonstranten die eisten dat hij niet thuis, maar in een gevangenis zou worden vastgehouden. Bij de confrontaties met de politie ontstonden ongeregeldheden.

Om veiligheidsredenen werd Peña vervolgens overgebracht naar het hoofdkwartier van het Regimiento Escolta Presidencial, een militaire beveiligingseenheid in de hoofdstad. Daar zou hij de nacht doorbrengen, in afwachting van zijn verschijning bij het Openbaar Ministerie.

Peña moet zaterdag om 11.00 uur lokale tijd worden gehoord door de gespecialiseerde afdeling voor economische misdrijven en corruptiebestrijding. De aanklagers onderzoeken onder meer mogelijke vertrouwensbreuk, beïnvloeding van besluitvorming en het gebruik van publieke middelen ten eigen bate.

Zijn advocaat, Ricardo Preda, heeft aangegeven dat Peña zal meewerken aan het onderzoek. Hij betwist echter dat er voldoende juridische gronden zijn voor voorlopige hechtenis en stelt dat vrijheidsbeperking tijdens een onderzoek niet als een vervroegde straf mag worden gebruikt.

Ook voormalige centrale-bankpresident aangehouden
De zaak beperkt zich niet tot Peña. Ook Carlos Carvallo, de voormalige president van de Centrale Bank van Paraguay, is aangehouden. Hij trad eerder deze week af nadat de crisis rond Ueno Bank was uitgebroken. Vrijdagavond meldde hij zich bij de politie.

Carvallo wordt onderzocht vanwege zijn mogelijke rol bij het toezicht op de bank en de besluitvorming rond de financiële instelling. Hij had eerder zelf leidinggegeven aan Ueno en stond vervolgens aan het hoofd van de centrale bank, die verantwoordelijk was voor het toezicht op de financiële sector.

Het Openbaar Ministerie heeft inmiddels drie strafrechtelijke onderzoeken geopend naar de omstandigheden rond Ueno Bank, de plaatsing van overheidsgeld bij de instelling en het handelen van huidige en voormalige overheidsfunctionarissen.

In de bredere zaak zijn ten minste 27 personen aangeklaagd, onder wie belangrijke figuren uit de leiding en aandeelhouderskring van de bank. Ook acht voormalige bankbestuurders zijn eerder aangehouden.

Bankcrisis raakt miljoenen Paraguayanen
De crisis kwam dinsdag in een stroomversnelling toen de Centrale Bank bekendmaakte dat Ueno niet langer voldeed aan de wettelijke solvabiliteitsvereisten. De instelling zou onvoldoende kapitaal en correct gewaardeerde activa hebben om aan haar financiële verplichtingen te voldoen.

De toezichthouder greep in en nam de bank over om verdere schade aan het financiële systeem te voorkomen. De dienstverlening werd stilgelegd, waardoor grote aantallen rekeninghouders tijdelijk niet bij hun spaargeld en betalingen konden.

Ueno had ongeveer 2,94 miljoen klanten in een land met circa 6,1 miljoen inwoners. Daarmee behoorde de bank tot de grootste financiële instellingen van Paraguay. De snelle groei van de digitale bank had haar in korte tijd tot een belangrijke speler gemaakt, met een groot bereik onder mensen die eerder nauwelijks toegang hadden tot bancaire diensten.

De gevolgen zijn bijzonder zwaar voor spaarders, werknemers en gepensioneerden. Onder de getroffen rekeninghouders bevinden zich ongeveer 32.000 gepensioneerden die hun uitkeringen via de bank ontvingen.

Ook de omvangrijke betrokkenheid van publieke middelen staat centraal in het onderzoek. Volgens de beschikbare gegevens werd ongeveer 800 miljoen Amerikaanse dollar aan publieke middelen bij de bank aangehouden of geïnvesteerd. Daarvan zou circa 355 miljoen dollar afkomstig zijn uit staatsgerelateerde pensioenfondsen.

Politieke banden onder de loep
Een van de belangrijkste onderzoeksvragen is of Ueno Bank door haar politieke connecties onvoldoende kritisch werd gecontroleerd.

Peña had in 2023 bekendgemaakt aandeelhouder te zijn van de holdingmaatschappij achter Ueno. Hij verklaarde zijn aandelen in 2025 te hebben verkocht. Onderzoekers kijken onder meer naar mogelijke belangenverstrengeling en de vraag of de bank bij haar groei en financiële problemen bescherming vanuit overheidskringen heeft genoten.

Ook de rol van Carvallo is onderwerp van onderzoek. De combinatie van zijn eerdere betrokkenheid bij Ueno en zijn latere functie als centrale-bankpresident heeft vragen opgeroepen over de onafhankelijkheid en effectiviteit van het toezicht.

Peña ontkent verkeerd te hebben gehandeld en heeft de crisis eerder omschreven als een kwestie van financieel toezicht. De beschuldigingen tegen hem moeten nog in een strafrechtelijke procedure worden onderzocht.

Alliana belooft volledige compensatie
De nieuwe president Pedro Alliana staat direct voor een zware opdracht. In zijn eerste toespraak na de beëdiging beloofde hij dat alle Paraguayanen die door de financiële ineenstorting zijn getroffen, volledig zullen worden gecompenseerd.

Hij benadrukte dat de regering de gedupeerde rekeninghouders niet aan hun lot zal overlaten. Vooral mensen met lage inkomens en gepensioneerden moeten volgens hem prioriteit krijgen.

De Centrale Bank heeft eerder aangegeven dat de depositogarantie naar verwachting ongeveer 97 procent van de klanten volledig kan beschermen. Dat betekent echter niet dat alle betrokkenen onmiddellijk weer over hun geld kunnen beschikken. De regering moet duidelijk maken hoe de terugbetalingen worden georganiseerd en hoe eventuele resterende verliezen worden opgevangen.

Alliana was sinds 2023 vicepresident onder Peña en behoort eveneens tot de conservatieve Colorado-partij, die al decennialang een dominante positie inneemt in de Paraguayaanse politiek. Hij zal de resterende ambtstermijn van Peña volmaken, die loopt tot augustus 2028.

Politieke crisis kan nog verder escaleren
De afzetting van Peña heeft de politieke verhoudingen binnen de Colorado-partij verder onder druk gezet. Opvallend is dat ook Horacio Cartes, voormalig president en een invloedrijke partijleider, zich achter de afzettingsprocedure schaarde. De partij stelde dat het herstel van de staatsinstellingen voorrang moest krijgen.

De gebeurtenissen laten zien hoe een financiële crisis kan uitgroeien tot een politieke machtsstrijd wanneer het vertrouwen in toezichthouders en bestuurders wegvalt. De komende dagen zullen vooral in het teken staan van het strafrechtelijke onderzoek, de positie van Peña en de vraag of de nieuwe regering erin slaagt de financiële schade voor de bevolking daadwerkelijk te herstellen.

Voor Paraguay is de uitdaging daarmee tweeledig: het vertrouwen in de financiële sector terugwinnen en tegelijkertijd aantonen dat ook de hoogste politieke en bestuurlijke verantwoordelijken ter verantwoording kunnen worden geroepen.