Het katje dat niemand herkende: Bolivia ontdekt nieuwe wilde kattensoort
| starnieuws | Door: Redactie
Paola Nogales Ascarrunz, die leiding gaf aan het onderzoek waarbij *Leopardus tilcayo* als nieuwe soort werd geïdentificeerd, bekijkt het dier in dierenopvangcentrum Senda Verde in de regio Yungas, Bolivia. (Foto via Reuters) Een verdwaald kitten, een oplettende bioloog en bijna tien jaar onderzoek hebben geleid tot een ontdekking die de kattenwereld op zijn kop zet. In de Boliviaanse Yungas blijkt een kleine gevlekte wilde kat te leven die de wetenschap nog nooit officieel had beschreven. Maak kennis met de tilcayo.
Er
En dan is er de Leopardus tilcayo. Een klein katje dat ooit door een Boliviaanse familie werd aangezien voor een gewoon huisdier.
In 2016 kwam het uiteindelijk terecht bij een opvangcentrum voor wilde dieren. Daar kreeg bioloog Paola Nogales-Ascarrunz een telefoontje met een eenvoudige boodschap: ze hadden een “vreemde kat”.
Een kleine kat met grote geheimen
De tilcayo is niet groot. Het dier wordt ongeveer 46 centimeter lang en weegt rond de 1,4 kilogram — kleiner dus dan een gemiddelde huiskat.
Zijn lichtbruine vacht is bedekt met donkere, onregelmatige rozetten. De oren zijn relatief klein en rond en de staart is langer en voller dan bij sommige nauw verwante soorten.
Op het eerste gezicht lijkt het dier sterk op andere kleine gevlekte katachtigen uit Zuid-Amerika. En precies daarin zat het probleem.
De groep waartoe de tilcayo behoort, de zogenoemde tijgerkatten, staat bekend als een cryptische soortengroep. De dieren kunnen er vrijwel hetzelfde uitzien, terwijl hun
“Je hebt genetisch onderzoek nodig om erachter te komen dat er belangrijke verschillen zijn”, zegt evolutiebioloog Jonas Lescroart van de Universiteit Antwerpen, een van de onderzoekers achter de studie.
De onderzoekers analyseerden het volledige genoom van 38 dieren uit het geslacht Leopardus, waaronder ook DNA van oude museumspecimens. Daarmee konden ze de evolutionaire geschiedenis van de tijgerkatten veel nauwkeuriger reconstrueren.
De uitkomst was verrassend: wat lange tijd als een veel beperktere groep werd beschouwd, blijkt uit vijf genetisch verschillende soorten te bestaan.
En ergens tussen al die genetische puzzelstukjes verscheen de Boliviaanse kat. Een soort die nog nooit een wetenschappelijke naam had gekregen.
1,4 miljoen jaar oud — maar pas nu ontdekt
De ontdekking betekent overigens niet dat de tilcayo pas sinds kort bestaat.
Genetische analyses wijzen erop dat de evolutionaire lijn van de
Dat maakt het verhaal misschien nog opmerkelijker.
De naam kwam uit het bos
De wetenschappelijke naam Leopardus tilcayo is namelijk niet zomaar bedacht achter een bureau in een laboratorium.
Toen onderzoekers vroegen waar het woord vandaan kwam, kregen ze geen duidelijk etymologisch antwoord.
/>Mensen vertelden dat hun grootouders of ouders de naam hadden gebruikt.Er
zijn ontdekkingen waarvoor je diep de jungle in moet, jarenlang fossielen moet opgraven of met ingewikkelde apparatuur de bodem van een oceaan moet onderzoeken.
En dan is er de Leopardus tilcayo. Een klein katje dat ooit door een Boliviaanse familie werd aangezien voor een gewoon huisdier.
Het dier was als kitten alleen aangetroffen in de buurt van het bos. Een lokale inwoner nam het mee naar huis en verzorgde het ongeveer een jaar. Maar na verloop van tijd werd duidelijk dat dit geen gewone huiskat was. Het dier begon onder meer achter de kippen van de buren aan te gaan.
In 2016 kwam het uiteindelijk terecht bij een opvangcentrum voor wilde dieren. Daar kreeg bioloog Paola Nogales-Ascarrunz een telefoontje met een eenvoudige boodschap: ze hadden een “vreemde kat”.
Dat telefoontje zou uiteindelijk leiden tot de officiële beschrijving van de eerste nieuwe levende kattensoort in meer dan een eeuw. De studie
verscheen deze week in het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology.
Een kleine kat met grote geheimen
De tilcayo is niet groot. Het dier wordt ongeveer 46 centimeter lang en weegt rond de 1,4 kilogram — kleiner dus dan een gemiddelde huiskat.
Zijn lichtbruine vacht is bedekt met donkere, onregelmatige rozetten. De oren zijn relatief klein en rond en de staart is langer en voller dan bij sommige nauw verwante soorten.
Op het eerste gezicht lijkt het dier sterk op andere kleine gevlekte katachtigen uit Zuid-Amerika. En precies daarin zat het probleem.
De groep waartoe de tilcayo behoort, de zogenoemde tijgerkatten, staat bekend als een cryptische soortengroep. De dieren kunnen er vrijwel hetzelfde uitzien, terwijl hun
DNA laat zien dat ze evolutionair duidelijk van elkaar verschillen.
“Je hebt genetisch onderzoek nodig om erachter te komen dat er belangrijke verschillen zijn”, zegt evolutiebioloog Jonas Lescroart van de Universiteit Antwerpen, een van de onderzoekers achter de studie.
De onderzoekers analyseerden het volledige genoom van 38 dieren uit het geslacht Leopardus, waaronder ook DNA van oude museumspecimens. Daarmee konden ze de evolutionaire geschiedenis van de tijgerkatten veel nauwkeuriger reconstrueren.
De uitkomst was verrassend: wat lange tijd als een veel beperktere groep werd beschouwd, blijkt uit vijf genetisch verschillende soorten te bestaan.
En ergens tussen al die genetische puzzelstukjes verscheen de Boliviaanse kat. Een soort die nog nooit een wetenschappelijke naam had gekregen.
1,4 miljoen jaar oud — maar pas nu ontdekt
De ontdekking betekent overigens niet dat de tilcayo pas sinds kort bestaat.
Genetische analyses wijzen erop dat de evolutionaire lijn van de
soort zich ongeveer 1,4 miljoen jaar geleden van andere tijgerkatten afscheidde. De kat liep dus al miljoenen jaren door de bossen van Zuid-Amerika voordat de wetenschap haar officieel een naam gaf.
Dat maakt het verhaal misschien nog opmerkelijker.
De mens heeft niet een nieuwe kat gecreëerd of ergens een onbekend dier gevonden dat gisteren is ontstaan. We hebben simpelweg eindelijk ontdekt wat er al die tijd naast ons bestond. Of, beter gezegd: de mensen die in de Yungas wonen wisten het eigenlijk al.
De naam kwam uit het bos
De wetenschappelijke naam Leopardus tilcayo is namelijk niet zomaar bedacht achter een bureau in een laboratorium.
“Tilcayo” is de lokale naam die gemeenschappen in het gebied al gebruikten voor het dier. Zij gebruikten de naam om de kat te onderscheiden van andere kleine gevlekte katachtigen.
Toen onderzoekers vroegen waar het woord vandaan kwam, kregen ze geen duidelijk etymologisch antwoord.
Kennis die van generatie op generatie was doorgegeven, zonder dat iemand precies wist waar het woord oorspronkelijk vandaan kwam.
Door de lokale naam in de wetenschappelijke benaming te behouden, krijgt ook die kennis een plaats in het verhaal van de ontdekking.
Een ontdekking die begon met een vergissing
Misschien is het mooiste onderdeel van het verhaal wel dat de wetenschap deze kat bijna had kunnen missen.
Toen Nogales-Ascarrunz het dier in 2016 voor het eerst zag, dacht ook zij aanvankelijk aan een bekende soort: de tijgerkat Leopardus tigrinus.
Maar er klopte iets niet.
De vorm en grootte van de vlekken waren anders. Het dier leek net iets af te wijken van wat zij kende. Dat kleine vermoeden bleek belangrijk.
Bij nader onderzoek en internationale samenwerking ontstond uiteindelijk een veel groter beeld. Wetenschappers
uit verschillende landen brachten genetische gegevens bijeen en vergeleken die met materiaal uit collecties en musea.
“Toen we onze gegevens bij elkaar legden, vielen de puzzelstukjes op hun plaats”, aldus Lescroart.
We weten eigenlijk nog bijna niets
En juist daar begint misschien het volgende hoofdstuk. Want hoewel de soort nu een naam heeft, is er nog enorm veel onbekend.
Wetenschappers weten nog niet hoeveel tilcayo's er in het wild leven. Ook is niet duidelijk hoe groot hun verspreidingsgebied precies is. Tot nu toe is de soort genetisch bevestigd in Bolivia; het is nog onbekend of zij ook in Peru of Argentinië voorkomt.
Ook over het dagelijks leven van de dieren is weinig bekend.
Voorlopige aanwijzingen uit camerabeelden suggereren dat de tilcayo vooral 's nachts actief is. In uitwerpselen zijn resten van kleine knaagdieren gevonden, wat erop wijst dat die dieren deel uitmaken van zijn dieet.
Maar over voortplanting, territorium, natuurlijke vijanden en gedrag is nog veel onbekend.
Wetenschappers zijn inmiddels cameravallen aan het inzetten om daar meer over te weten te komen.
Van goed nieuws naar een nieuwe verantwoordelijkheid
Een nieuwe diersoort ontdekken klinkt als puur goed nieuws. Maar er zit een belangrijke keerzijde aan.
De Yungas, het vochtige bergwoud waar de tilcayo leeft, staat onder druk door onder meer ontbossing, landbouw en mijnbouw. En hoe kleiner het verspreidingsgebied van een soort blijkt te zijn, hoe groter het potentiële risico voor die soort.
Dat is precies waarom de wetenschappelijke herindeling van de tijgerkatten belangrijk kan worden.
De tijgerkatten worden momenteel door de International Union for Conservation of Nature (IUCN) op een bredere schaal als kwetsbaar beoordeeld. Nu onderzoekers vijf afzonderlijke evolutionaire lijnen hebben vastgesteld, zullen die afzonderlijk moeten worden beoordeeld. De wetenschappers hebben hun bevindingen inmiddels met de IUCN gedeeld.
Een soort die
gisteren nog niet bestond in de officiële wetenschappelijke literatuur, kan daardoor morgen juist extra aandacht nodig hebben.
De jungle zit nog vol verrassingen
De ontdekking van de tilcayo herinnert ons aan iets wat gemakkelijk wordt vergeten.
We leven in een tijd waarin satellieten vrijwel ieder stukje aarde kunnen fotograferen en waarin DNA-technologie ons in staat stelt de evolutionaire geschiedenis van dieren tot op ongekend detail te reconstrueren.
Toch kan er, ergens in een nevelig bergwoud in Bolivia, een kleine wilde kat rondlopen waarvan de wetenschap het bestaan niet officieel kent.
De tilcayo was er al die tijd.
De lokale bevolking had er een naam voor.
Een familie nam er ooit eentje mee naar huis.
Een bioloog keek iets beter naar zijn vlekken.
En uiteindelijk vertelde het DNA het verhaal dat niemand eerder had kunnen lezen.
Misschien is dat wel het mooiste
nieuws: de natuur heeft haar laatste geheimen nog lang niet prijsgegeven.
En ergens tussen de Andes en het Amazonegebied loopt nu een kleine gevlekte kat rond die ons eraan herinnert dat er op deze planeet nog altijd iets nieuws te ontdekken valt.
| starnieuws | Door: Redactie
