De mislukte parlementaire coup (OPINIE)

Hoe de greep naar volledige macht strandde op de democratie, waarom Ashwin Adhin nooit de sleutel tot het parlement kreeg en hoe Bravo opnieuw het verschil maakte – Door Ashwin Ramcharan

De Surinaamse politiek heeft de afgelopen maanden een ontwikkeling doorgemaakt die veel verder gaat dan de dagelijkse discussies over begrotingen, benoemingen en politieke verklaringen. Achter de schermen speelde zich een machtsstrijd af die uiteindelijk draaide om één fundamentele vraag: wie controleert de belangrijkste democratische instituties van het land? Wie de gebeurtenissen zorgvuldig analyseert, kan moeilijk ontkennen dat er sprake was van een poging om niet alleen de uitvoerende macht, maar ook de wetgevende macht stevig onder politieke controle te brengen.

De poging om Ashwin Adhin voorzitter van De Nationale Assemblee te maken moet in dat licht worden bekeken. Het ging niet slechts om een personele benoeming of een politieke voorkeur.

Het ging om controle. Controle over de agenda van het parlement, controle over de wijze waarop debatten worden gevoerd, controle over de behandeling van wetsvoorstellen en uiteindelijk controle over de instelling die geacht wordt de regering te controleren.

Dat plan leek aanvankelijk logisch vanuit het perspectief van de NDP. Met Jennifer Simons als president en Gregory Rusland als vicepresident lag de weg open om ook het parlement stevig onder invloed te brengen. In veel landen begint de concentratie van macht niet met een openlijke aanval op de democratie, maar juist met het bezetten van strategische posities binnen democratische instellingen. Wie de voorzitter van het parlement levert, beschikt immers over een machtige positie. De voorzitter bepaalt welke onderwerpen prioriteit krijgen, welke voorstellen worden behandeld en hoe parlementaire processen verlopen.

Het voorzitterschap van De Nationale Assemblee is daarom veel meer dan een ceremoniële functie.

Het is een machtsinstrument. Juist daarom was de strijd rond die positie veel belangrijker dan velen aanvankelijk beseften.

De democratische achterdeur naar absolute controle

Moderne politieke machtsgrepen verlopen zelden nog via tanks in de straten of militairen die regeringsgebouwen bezetten. De hedendaagse variant speelt zich af binnen de muren van bestaande instituties. Democratische systemen worden niet afgeschaft, maar geleidelijk gecontroleerd. Functie voor functie. Benoeming voor benoeming. Invloedssfeer voor invloedssfeer. Het is een methode die wereldwijd zichtbaar is in landen waar politieke leiders proberen de grenzen van democratische controle op te rekken.

Ook in Suriname ontstond de indruk dat men streefde naar een situatie waarin de belangrijkste machtscentra van het land in dezelfde politieke handen terecht zouden komen. De benoeming van Ashwin Adhin moest daarvan het sluitstuk worden. De gedachte was eenvoudig: het presidentschap in handen, het vicepresidentschap in

handen en vervolgens ook het parlement onder controle. Daarmee zou een ongekende concentratie van politieke macht ontstaan binnen één politieke constellatie. Maar wat op papier logisch leek, bleek in de praktijk veel moeilijker uitvoerbaar.

Bravo als onverwachte verdediger van het evenwicht

Zoals vaker in de Surinaamse politiek kwam Ronnie Brunswijk opnieuw naar voren als een speler die de bestaande politieke berekeningen verstoorde. Zijn politieke carrière kent hoogtepunten, dieptepunten, controverses en verrassende wederopstandingen, maar één ding staat vast: hij blijft een factor waarmee rekening moet worden gehouden. Terwijl sommigen hem afschrijven, blijkt hij telkens opnieuw invloed uit te oefenen op cruciale momenten in het politieke proces.

Het was uiteindelijk mede dankzij de politieke positie van Brunswijk en de rol van de ABOP dat de poging om volledige controle over De Nationale Assemblee te verkrijgen mislukte. Voor zijn aanhangers is

de conclusie helder. Wanneer de democratische balans onder druk komt te staan, verschijnt Bravo opnieuw op het toneel. Niet voor niets wordt binnen zijn politieke kring inmiddels met enige trots gezegd: “Anytime Suriname needs help, Bravo is your man.” Dat klinkt misschien als politieke propaganda, maar het feit blijft dat de beoogde machtsuitbreiding van de NDP uiteindelijk strandde. De voorzittershamer kwam niet terecht waar men die wilde hebben en het parlement bleef buiten de volledige invloedssfeer van één politieke groep.

Eerst de PG, daarna het parlement

De strijd rond De Nationale Assemblee moet bovendien worden gezien als onderdeel van een bredere ontwikkeling. De afgelopen periode zagen we immers ook een frontale politieke aanval op de positie van de procureur-generaal. Vanuit verschillende hoeken werd geprobeerd de indruk te wekken dat de PG ondergeschikt zou zijn aan de regering en dat de regering uiteindelijk

de baas zou zijn over het vervolgingsapparaat. Juristen, staatsrechtdeskundigen en voormalige magistraten wezen echter herhaaldelijk op de grondwettelijke werkelijkheid. De procureur-generaal bekleedt een zelfstandige constitutionele positie binnen het staatsbestel en kan niet zomaar worden behandeld als een uitvoeringsorgaan van politieke wensen.

Ook die poging liep uiteindelijk vast. De PG bleef zitten. Het Openbaar Ministerie bleef functioneren. De rechtsstaat bleek sterker dan sommigen hadden verwacht. Toen dat niet het gewenste resultaat opleverde, verschoof de aandacht naar het parlement. Maar ook daar liep de strategie vast op politieke realiteit en democratische tegenkrachten. Dat is op zichzelf een belangrijke constatering. Want hoe verdeeld Suriname ook mag zijn, de democratische instituties beschikken kennelijk nog steeds over voldoende weerstand om volledige politieke controle te voorkomen.

De opmerkelijke positie van Bronto Somohardjo

Tegen deze achtergrond ontstaat een tweede opmerkelijk verhaal. Terwijl Bronto Somohardjo zich

de afgelopen weken profileert als klokkenluider en bestrijder van vermeende misstanden binnen het grondbeleid van de vorige regering, groeit tegelijkertijd de aandacht voor zijn eigen rol binnen het voormalige kabinet Santokhi-Brunswijk. Tijdens de begrotingsbehandeling kwam Somohardjo met beschuldigingen over tientallen percelen die volgens hem aan VHP-bestuursleden en hoofdbestuursleden zouden zijn toegewezen tegen bedragen van minder dan duizend Amerikaanse dollar. Hij sprak over stichtingen, grondconversies, politieke bevoordeling en constructies die volgens hem het vertrouwen van de samenleving hebben geschaad.

Dat zijn ernstige beschuldigingen. Indien waar, verdienen zij zonder twijfel grondig onderzoek. Maar precies daar ontstaat de ironie. Want terwijl Somohardjo onderzoek eist naar anderen, loopt er tegelijkertijd een onderzoek waarin wordt gekeken naar mogelijke misstanden binnen het vorige kabinet waarvan hij zelf deel uitmaakte. Het CLAD-rapport heeft immers vragen opgeroepen die nog lang niet zijn beantwoord. Daarnaast circuleren binnen de kleine Surinaamse samenleving al jarenlang verhalen over

politieke invloed, grondkwesties, benoemingen en bestuurlijke beslissingen waarbij verschillende namen worden genoemd.

Wie om onderzoek vraagt, moet onderzoek accepteren

In een rechtsstaat hoort niemand boven onderzoek te staan. Niet een minister. Niet een parlementariër. Niet een partijleider. Niet een voormalig bewindsman. Juist daarom is het opmerkelijk dat de discussie zich vaak richt op de vermeende misstappen van anderen, terwijl vragen over het eigen handelen naar de achtergrond verdwijnen. Wie voortdurend oproept tot transparantie en onderzoek, moet bereid zijn dezelfde maatstaf op zichzelf toe te passen. Dat is geen politieke aanval maar een fundamenteel principe van behoorlijk bestuur.

Steeds meer Surinamers vragen zich daarom af waarom de onderzoeken die momenteel lopen nog niet hebben geleid tot verdergaande juridische stappen. De vraag wordt openlijk gesteld of personen die onderwerp zijn van actieve onderzoeken niet allang door justitie gehoord hadden moeten

worden. Die vraag leeft niet alleen binnen politieke kringen maar ook onder burgers die steeds minder begrip hebben voor de trage afhandeling van dossiers waarin mogelijke corruptie en misbruik van publieke middelen centraal staan.

De feiten zullen uiteindelijk beslissen

Wat uiteindelijk overblijft van de afgelopen maanden is een opmerkelijke conclusie. Pogingen om volledige politieke controle te verkrijgen over de belangrijkste instituties van het land zijn vastgelopen. De aanval op de zelfstandige positie van de procureur-generaal leverde niets op. De poging om via het voorzitterschap van De Nationale Assemblee volledige grip te krijgen op het parlement mislukte eveneens. Tegelijkertijd worden steeds meer vragen gesteld over bestuurders die jarenlang zelf deel uitmaakten van het systeem dat zij nu bekritiseren.

Conclusie

Voor de democratie is dat uiteindelijk goed nieuws. Want democratische instituties bestaan juist om machtsconcentratie te

voorkomen. De rechtsstaat bestaat juist om onderzoeken onafhankelijk te laten plaatsvinden. En het parlement bestaat juist om machthebbers te controleren, niet om volledig door hen gecontroleerd te worden. De komende maanden zullen daarom niet worden bepaald door politieke slogans, emoties of partijloyaliteit, maar door feiten, rapporten, onderzoeken en juridische procedures. En dat is precies zoals het hoort in een democratische rechtsstaat. Uiteindelijk zullen niet de luidste stemmen beslissen wie gelijk heeft. De feiten zullen dat doen. En juist daarom is het laatste hoofdstuk van deze politieke machtsstrijd waarschijnlijk nog lang niet geschreven.

Ashwin Ramcharan