Suriname: Democratie begint waar macht wordt gecontroleerd
| starnieuws | Door: Redactie
De recente ontwikkelingen in Suriname roepen een fundamentele vraag op: wie controleert de macht en wie houdt bestuurders ter verantwoording? Verschillende kwesties maken duidelijk waarom die vraag relevant is.
Pas maanden later informeerde de president het volk voor het eerst publiekelijk over de massale vissterfte in de Saramaccarivier en de gevolgen voor de plaatselijke bewoners.
Rond de verdwenen kwikvoorraad uit een politiebureau blijven vragen bestaan, evenals rond andere dossiers van nationaal belang.
Ook over buitenlandse reizen van bestuurders, financiële steun
Deze kwesties lijken los van elkaar te staan, maar wijzen samen op een dieper liggend probleem: een structureel tekort aan transparantie, controle en publieke verantwoording.
Democratie is meer dan verkiezingen
Voor veel mensen is democratie synoniem aan verkiezingen. Er wordt gestemd, een regering treedt aan en burgers en media behouden de vrijheid om zich uit te spreken. Maar verkiezingen alleen maken nog geen sterke democratie.
Macht heeft grenzen nodig
Macht heeft van nature de neiging zich
De Nationale Assemblée (DNA) moet de regering kritisch en zelfstandig controleren. De rechterlijke macht moet zonder politieke druk kunnen functioneren. Journalisten en burgers moeten vrij zijn om kritische vragen te stellen. Publieke middelen moeten transparant en controleerbaar worden besteed.
Dezelfde democratische maatstaf moet voor iedereen gelden. Wie democratische beginselen alleen toepast wanneer het politiek uitkomt of het eigenbelang dient, tast de democratische rechtsstaat ernstig aan.
Van democratie naar patronage
Tegen die achtergrond is in Suriname een ontwikkeling zichtbaar waarbij politieke macht steeds vaker wordt ingezet om loyaliteit te belonen en invloed te behouden.
Patronage dreigt daarmee een structureel onderdeel van de politieke praktijk te worden. Functies, middelen en kansen worden dan niet primair verdeeld op basis van deskundigheid, rechtvaardigheid en publieke noodzaak, maar op basis van politieke verbondenheid.
/>Daarmee wordt de democratie van binnenuit uitgehold: de instituties blijven bestaan, maar de machtsverhoudingen daarbinnen veranderen.Pas maanden later informeerde de president het volk voor het eerst publiekelijk over de massale vissterfte in de Saramaccarivier en de gevolgen voor de plaatselijke bewoners.
Rond de verdwenen kwikvoorraad uit een politiebureau blijven vragen bestaan, evenals rond andere dossiers van nationaal belang.
Ook over buitenlandse reizen van bestuurders, financiële steun
aan staatsbedrijven en de besteding van publieke middelen ontbreekt een duidelijke en controleerbare verantwoording.
Deze kwesties lijken los van elkaar te staan, maar wijzen samen op een dieper liggend probleem: een structureel tekort aan transparantie, controle en publieke verantwoording.
Democratie is meer dan verkiezingen
Voor veel mensen is democratie synoniem aan verkiezingen. Er wordt gestemd, een regering treedt aan en burgers en media behouden de vrijheid om zich uit te spreken. Maar verkiezingen alleen maken nog geen sterke democratie.
De verkiezingsuitslag bepaalt wie de macht krijgt om te besturen; de democratische rechtsstaat bepaalt hoe die macht wordt begrensd en gecontroleerd. De test van een democratie begint nadat de stemmen zijn geteld. Dan blijkt of machthebbers bereid zijn zich te laten toetsen, verantwoording af te leggen en zich te onderwerpen aan dezelfde regels die voor iedere burger gelden.
Macht heeft grenzen nodig
Macht heeft van nature de neiging zich
uit te breiden. Daarom heeft de democratische rechtsstaat sterke instituties nodig die politiek gezag begrenzen en controleren.
De Nationale Assemblée (DNA) moet de regering kritisch en zelfstandig controleren. De rechterlijke macht moet zonder politieke druk kunnen functioneren. Journalisten en burgers moeten vrij zijn om kritische vragen te stellen. Publieke middelen moeten transparant en controleerbaar worden besteed.
Dezelfde democratische maatstaf moet voor iedereen gelden. Wie democratische beginselen alleen toepast wanneer het politiek uitkomt of het eigenbelang dient, tast de democratische rechtsstaat ernstig aan.
Van democratie naar patronage
Tegen die achtergrond is in Suriname een ontwikkeling zichtbaar waarbij politieke macht steeds vaker wordt ingezet om loyaliteit te belonen en invloed te behouden.
Patronage dreigt daarmee een structureel onderdeel van de politieke praktijk te worden. Functies, middelen en kansen worden dan niet primair verdeeld op basis van deskundigheid, rechtvaardigheid en publieke noodzaak, maar op basis van politieke verbondenheid.
De verschillende gezichten van hetzelfde probleem
In Suriname weegt partijpolitieke verbondenheid zwaarder dan het algemeen belang.
- Wanneer familieleden, vrienden en politieke bondgenoten worden bevoordeeld bij benoemingen en functies, spreken we van nepotisme.
- Wanneer publieke middelen en natuurlijke rijkdommen vooral ten goede komen aan een beperkte politieke, intellectuele of economische elite, ontstaan kleptocratische kenmerken.
- En wanneer politieke loyaliteit zwaarder weegt dan deskundigheid, onafhankelijkheid en effectief toezicht, verandert de overheid van een publieke dienst in een instrument van macht.
Dan worden staatsmiddelen geen middel meer om het land vooruit te helpen, maar een instrument om loyaliteit, invloed en machtsposities in stand te houden. Het algemeen belang maakt plaats voor “friends & family”.
Controle begint vóór besluiten worden genomen
Controle gaat niet alleen over het achteraf afleggen van verantwoording. Zij begint
ook vóór belangrijke besluiten worden genomen, door de kwaliteit, uitvoerbaarheid en gevolgen van beleid vooraf kritisch te toetsen.
Daarom verdient de instelling van een onafhankelijke Strategische Adviesraad voor Ontwikkeling serieuze overweging. Deze raad kan beleidsvoornemens vooraf beoordelen op uitvoerbaarheid, financiële haalbaarheid, maatschappelijke gevolgen en langetermijnwaarde.
De politieke verantwoordelijkheid blijft bij de regering. De meerwaarde van een dergelijke raad ligt in onafhankelijke en deskundige beoordeling voordat beleid wordt uitgevoerd. Zo wordt het toezicht op het overheidshandelen versterkt en de kwaliteit van de besluitvorming verbeterd.
Zolang de afweging verschuift van “Wat is goed voor Suriname?” naar “Wie behoort tot ons friends & family?”, verliest democratie haar werkelijke betekenis. Het algemeen landsbelang moet leidend zijn. Politieke loyaliteit, persoonlijke belangen en patronage moeten consequent worden afgestraft.
Juist wanneer politieke macht zich concentreert rond één persoon of machtscentrum, zijn sterke instituties onmisbaar. Bestuurders hebben niet het recht die macht naar eigen willekeur uit te oefenen,
het volk te negeren of zich aan effectieve tegenmacht te onttrekken.
Dat vraagt om een verandering in houding en gedrag van de rechterlijke macht, De Nationale Assemblée (DNA), de uitvoerende macht, de onafhankelijke media én de burgers die het politieke mandaat verlenen. Geen van deze krachten mag zich aan controle en verantwoording onttrekken.
Democratie begint waar macht wordt begrensd, gecontroleerd en ter verantwoording geroepen.
T. Sansaar
| starnieuws | Door: Redactie
