Oranjes verdienden vooral in Nederlands-Indië

LEIDEN — Het Nederlandse koningshuis heeft door de eeuwen heen honderden miljoenen euro’s verdiend aan het kolonialisme. Uit grootschalig historisch onderzoek blijkt dat de Oranjes omgerekend ongeveer 576 miljoen euro overhielden aan de overzeese bezittingen.

Opvallend is de beperkte financiële rol van Suriname en het Caribisch gebied in het eindrapport. Vrijwel de gehele koloniale winst van de koninklijke familie kwam uit het toenmalige Nederlands-Indië, het huidige Indonesië.

Het onafhankelijke onderzoek werd in 2022 door koning Willem-Alexander geïnitieerd en stond onder leiding van emeritus hoogleraar Gert Oostindie. De resultaten werden vrijdag in Leiden gepresenteerd.

Grootste inkomsten uit Nederlands-Indië

Zestig wetenschappers brachten de rol van het Huis Oranje-Nassau tussen 1600 en 2025 in kaart. Volgens de onderzoekers profiteerde het koningshuis “met overtuiging en zonder bedenkingen” van het koloniale systeem en de destijds heersende ideeën over witte superioriteit.

Van de totale opbrengst van 576 miljoen euro kwam maar liefst 566 miljoen euro uit Nederlands-Indië. De Oranjes verdienden dit

voornamelijk in de negentiende eeuw via onder meer de Nederlandsche Handel-Maatschappij en de Billiton Maatschappij, ondernemingen waarbij leden van het koningshuis nauw betrokken waren.

Nauwelijks inkomsten uit Suriname

Suriname en de rest van het Caribisch gebied speelden financieel een veel kleinere rol. Volgens de onderzoekers verdienden de Oranjes nagenoeg niets aan de trans-Atlantische slavenhandel en de Caribische plantageslavernij.

Hoofdonderzoeker Oostindie benadrukt dat dit niet voortkwam uit morele bezwaren. Koninklijke investeringen in de West-Indische Compagnie (WIC) bleken simpelweg financieel weinig succesvol.

De exploitatie van tot slaaf gemaakte mensen in Suriname leverde de Nederlandse staat en particuliere ondernemers wel grote inkomsten op, maar de Oranjes profiteerden daar financieel veel minder van.

Wel status en invloed

Hoewel de directe financiële opbrengsten uit Suriname beperkt waren, profiteerden de stadhouders en koningen op andere manieren van de koloniën. Het bezit van overzeese gebieden verschafte het Huis Oranje-Nassau internationale status en aanzien.

Volgens de onderzoekers speelden morele bezwaren tegen slavernij en dwangarbeid bij

Willem I, Willem II, Willem III en Wilhelmina nauwelijks een rol. Pas halverwege de twintigste eeuw, onder koningin Juliana, ontstond binnen het koningshuis meer ongemak over het koloniale systeem.

Koning Willem-Alexander reageerde geëmotioneerd op de conclusies en noemde de resultaten “onverbloemd en indringend”. Volgens de koning vormt het onderzoek geen eindpunt, maar een aansporing om aandacht te blijven besteden aan de gevolgen van het koloniale verleden.

Jetten wijst herstelbetalingen af

Ondanks de conclusies van het rapport en hernieuwde oproepen tot herstelbetalingen vanwege de trans-Atlantische slavernij, ziet de Nederlandse regering geen aanleiding voor nieuwe herstelbetalingen naar aanleiding van het onderzoek.

Premier Rob Jetten liet tijdens zijn wekelijkse persconferentie weten dat het bestaande meerjarenprogramma, dat na de formele excuses in 2023 werd opgezet, volgens het kabinet het uitgangspunt blijft. Hiervoor werd destijds 200 miljoen euro beschikbaar gesteld.

Voor Suriname betekent dit dat het onderzoek meer inzicht geeft in de historische rol van de Oranjes, maar vooralsnog niet

leidt tot aanvullende financiële compensatie.

Ik zou vooral de oorspronkelijke kop niet met “miljardenroof” publiceren zolang het artikel zelf €576 miljoen als totale opbrengst noemt.