• maandag 30 March 2026
  • Het laatste nieuws uit Suriname
Iran 'raakt' Amerikaanse AWACS-vliegtuigen en tankvliegtuigen

Iran 'raakt' Amerikaanse AWACS-vliegtuigen en tankvliegtuigen

| starnieuws | Door: Redactie

Een Patriot-luchtafweersysteem nabij de Prince Sultan Air Base in Saudi-Arabië, waar Amerikaanse troepen zijn gestationeerd. (Foto: AFP)
Toen de Verenigde Staten (VS) en Israël op 28 februari de oorlog tegen Iran begonnen, reageerde Teheran snel. Iran vuurde niet alleen raketten en drones af op Israël, maar richtte zich ook op Amerikaanse doelen in de Golfstaten, waardoor het conflict zich uitbreidde in een van de belangrijkste energieproducerende regio's ter wereld.

De afgelopen
maand hebben Iraanse aanvallen radarsystemen, een THAAD-raketafweersysteem (Terminal High Altitude Area Defense) en Reaper-drones beschadigd of vernietigd bij aanvallen op Amerikaanse bases in Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein, Jordanië en Kuweit. Dit was een poging om de Amerikaanse luchtaanvallen te counteren, aldus mediaberichten. Ook de basis Al Udeid in Qatar, waar Amerikaanse troepen gestationeerd zijn, werd aangevallen.

Vrijdag zouden Iraanse raketten en drones de luchtmachtbasis Prince Sultan in Saudi-Arabië hebben getroffen, volgens een bericht van The Wall Street Journal (WSJ). De luchtmachtbasis, ongeveer 96 km ten zuidoosten van de Saudische hoofdstad Riyad, wordt beheerd door de Saudische luchtmacht,
maar wordt ook gebruikt door Amerikaanse troepen.

De aanval beschadigde meerdere KC-135 tankvliegtuigen, die Amerikaanse vliegtuigen in de lucht bijtanken, en een E-3 Sentry AWACS-vliegtuig (Airborne Warning and Control System), meldde Air & Space Forces Magazine, een publicatie over Amerikaanse luchtverdediging en nationale veiligheidskwesties, zaterdag.

Minstens 15 Amerikaanse soldaten raakten gewond en vijf verkeerden in ernstige toestand, meldde persbureau Associated Press, op basis van anonieme bronnen die op de hoogte waren van de aanvallen.

Noch het Amerikaanse leger, noch Saudi-Arabië heeft commentaar gegeven op het incident. 

Dit is wat bekend is over het incident en waarom het significant is nu de oorlog tussen de VS en Israël tegen Iran de tweede maand ingaat:

In een videoverklaring op zaterdag zei Ebrahim Zolfaghari, woordvoerder van het Iraanse centrale militaire hoofdkwartier, dat een aanval op de luchtmachtbasis op vrijdag een van de tankvliegtuigen had vernietigd, terwijl drie andere beschadigd raakten en buiten gebruik werden gesteld.

Satellietbeelden, gepubliceerd door de Iraanse Engelstalige nieuwszender Press TV, toonden de vernietiging van verschillende vliegtuigen op de luchtmachtbasis na de Iraanse aanvallen.

Als wat Iran zegt klopt, is de luchtmachtbasis voor de tweede keer in een week aangevallen. Een aanval op 13 maart beschadigde vijf KC-135 tankvliegtuigen, aldus een Amerikaanse functionaris geciteerd door de Wall Street Journal, hoewel dit bericht niet onafhankelijk is geverifieerd.

Saudi-Arabië had eerder al verschillende raketten onderschept die in de buurt van de basis werden afgevuurd. Het land onderschept Iraanse raketten en drones die gericht zijn op de olierijke oostelijke regio van het land.

Het Saudische ministerie van Defensie zei vrijdag dat het verschillende drones en raketten had onderschept die vanuit Iran op Riyad waren afgevuurd, maar heeft nog geen commentaar gegeven op de aanval op de luchtmachtbasis.

Ondertussen hebben voormalige Amerikaanse militairen aan de Wall Street Journal verteld dat het aanvallen van met name de E-3G AWACS "een grote zaak" is.

Gepensioneerd kolonel John Venable van de Amerikaanse luchtmacht vertelde de WSJ zaterdag dat de aanval "het vermogen van de VS om te zien wat er in de Golf gebeurt en het situationeel bewustzijn te behouden, schaadt".

Heather Penney, voormalig F-16-piloot en directeur onderzoek bij de denktank Mitchell Institute for Aerospace Studies, vertelde Air & Space Forces Magazine dat "het verlies van deze E-3 ongelooflijk problematisch is, gezien hoe cruciaal deze gevechtsleiders zijn voor alles, van het de-escaleren van conflicten in het luchtruim en vliegtuigen tot het richten op doelen en het leveren van andere dodelijke effecten die de hele strijdkracht nodig heeft in het strijdgebied".

Wat is AWACS?

De E-3 Sentry, of AWACS, is cruciaal voor het beheren van een strijdgebied en het volgen van drones, raketten en vliegtuigen vanaf honderden kilometers afstand.

Volgens de Amerikaanse luchtmacht is het in principe "een aangepast Boeing 707/320 commercieel vliegtuigframe met een roterende radarkoepel". Deze radar heeft een bereik van meer dan 375 km, waardoor hij "situatiebewustzijn kan bieden van vriendelijke, neutrale en vijandelijke activiteiten, en commandovoering en controle over een verantwoordelijkheidsgebied", aldus de Amerikaanse luchtmacht.


De E-3 Sentry, ontwikkeld door Boeing, is een AWACS-vliegtuig (Airborne Warning and Control System) dat door de Amerikaanse luchtmacht wordt gebruikt voor bewakings- en commandovoeringsmissies. De vloot bestaat uit 16 toestellen.
De radar, die in 1977 in gebruik werd genomen door het Amerikaanse leger, biedt ook "bewaking van het strijdgebied op alle hoogtes en onder alle weersomstandigheden, en vroegtijdige waarschuwing voor vijandelijke acties tijdens gezamenlijke, geallieerde en coalitieoperaties", aldus de luchtmacht.

Gegevens over het vliegtuig, gepubliceerd op de officiële website van de Amerikaanse luchtmacht, geven ook aan dat het in staat is om missies van acht uur onafgebroken uit te voeren zonder bij te tanken. Er bestaat ook de mogelijkheid om het bereik en de vliegtijd te vergroten door tijdens de vlucht bij te tanken.

De VS beschikt over een vloot van 16 E-3 Sentry-vliegtuigen in dienst, en volgens recente vluchtvolggegevens heeft de Amerikaanse luchtmacht er zes naar bases in Europa en het Midden-Oosten gestuurd tijdens de oorlog van Washington tegen Iran.

Wat maakt de E-3 zo bijzonder?
Het verlies van E-3's in de oorlog zou aanzienlijke gaten kunnen slaan in de Amerikaanse luchtcampagne tegen Iran, aldus militaire experts.

"Het is een aanzienlijk verlies voor de oorlog op de korte termijn", vertelde Kelly Grieco, expert op het gebied van defensiebeleid en senior fellow bij de denktank Stimson Center, zaterdag aan Air & Space Forces Magazine. "Dat heeft gevolgen. Er zullen hiaten in de dekking ontstaan."

De aanval illustreert ook de tactieken van Iran in asymmetrische oorlogsvoering, waarbij Teheran zich richt op het verzwakken van de Amerikaanse luchtmacht met behulp van proxy-netwerken, dronezwermen, raketbeschietingen en cyberaanvallen. Iran heeft ook de Straat van Hormuz, waar 20 procent van de wereldwijde olie- en gastransporten doorheen gaat, vrijwel volledig geblokkeerd, waardoor de olieprijzen boven de 100 dollar per vat zijn gestegen, een stijging van ongeveer 40 procent ten opzichte van vóór de oorlog.

John Phillips, een Brits adviseur op het gebied van veiligheid, beveiliging en risicobeheer en voormalig hoofdinstructeur van het leger, vertelde Al Jazeera dat de gemelde aanval de commandostructuur van de Amerikaanse luchtcampagne heeft verstoord door tijdelijke hiaten in het situationeel bewustzijn te creëren.

AWACS-vliegtuigen "leveren doorgaans cruciale luchtwaarschuwingen, gevechtsleiding en realtime dataverbindingen voor luchtaanvallen, en het verlies ervan dwingt ons tot afhankelijkheid van grondradars", zei hij.

Hij merkte echter op dat de algehele impact gematigd is en binnen enkele weken kan worden hersteld door de inzet van de E-7 Wedgetail, een Boeing-vliegtuig dat onmiddellijk inlichtingen en surveillance-informatie levert. Hij waarschuwde echter dat dit de Amerikaanse force enablers blootstelt aan verdere verliezen.

"Ik ben benieuwd of de VS, naarmate dit zich ontwikkelt, overstappen op meer op schepen gebaseerde systemen die beter beschermd zijn of moeilijker te lokaliseren, of dat ze overstappen op vliegvelden verder weg om een ​​betere waarschuwing te geven en meer afstand te bewaren mocht Iran meer aanvallen uitvoeren", zei hij.

"Ik weet niet in hoeverre deze verslechtering de algemene doelstellingen van de VS zal beïnvloeden en of het ertoe zal leiden dat ze eerder een staakt-het-vuren onderhandelen", voegde hij eraan toe.

Wat heeft Iran de afgelopen 30 dagen nog meer aangevallen?
Sinds het begin van de oorlog heeft de VS naar verluidt twaalf MQ-9 Reaper-drones verloren. Deze drones worden op afstand bestuurd en worden voornamelijk gebruikt om inlichtingen over een gebied te verzamelen, evenals om "aanvallen, coördinatie en verkenning uit te voeren tegen waardevolle, snel bewegende en tijdgevoelige doelen", aldus informatie van de Amerikaanse luchtmacht.

Op 19 maart publiceerde de Iraanse Revolutionaire Garde een verklaring waarin stond dat ze een Amerikaans vliegtuig hadden aangevallen. Het semi-officiële persbureau Tasnim bracht militaire beelden naar buiten waarop volgens hen te zien was hoe de Iraanse luchtafweer een Amerikaanse F-35 stealth-jager had geraakt. Amerikaanse functionarissen hebben echter nog niet bevestigd dat een F-35-gevechtsvliegtuig daadwerkelijk door Iraans vuur is getroffen.

Op 22 maart meldde Iran dat het een F-15-gevechtsvliegtuig had onderschept dat het Iraanse luchtruim boven de zuidkust bij het eiland Hormuz had geschonden. De VS ontkende deze bewering echter en verklaarde op X: "Amerikaanse troepen hebben meer dan 8.000 gevechtsvluchten uitgevoerd tijdens Operatie Epic Fury. Geen enkel Amerikaans gevechtsvliegtuig is door Iran neergeschoten."

Op 1 maart werden drie Amerikaanse F-15E Strike Eagle-gevechtsvliegtuigen neergeschoten bij een incident met eigen vuur waarbij een Kuweitse F/A-18 betrokken was. Alle zes bemanningsleden wisten zich veilig met hun schietstoel te redden en werden geborgen.

Een rapport van de BBC en het Center for Strategic and International Studies van 22 maart meldde dat Iraanse aanvallen begin maart ook gericht waren op Amerikaanse luchtverdediging, satellietcommunicatiesystemen en andere middelen in Jordanië, waarbij een aanzienlijk deel van de schade werd veroorzaakt door een aanval op de radar van een Amerikaans THAAD-raketafweersysteem. Het rapport merkte ook op dat Iraanse aanvallen op militaire bases die door de VS in het Midden-Oosten worden gebruikt, schade hebben veroorzaakt die wordt geschat op 800 miljoen dollar.

Ondertussen meldde The Washington Post vrijdag dat de VS en Israël hun voorraad Tomahawk- en onderscheppingsraketten "aan het opbranden" zijn. De Washington Post meldde dat er tot nu toe 850 Tomahawk-raketten zijn afgevuurd. Een functionaris vertelde de Post dat het aantal Tomahawks dat nog in het Midden-Oosten aanwezig is "alarmerend laag" is. Tomahawk-raketten zijn langeafstands-kruisraketten met een subsonische snelheid, die door de Amerikaanse marine worden gebruikt voor precisieaanvallen op waardevolle doelen. Afhankelijk van de gebruikte versie kunnen ze ongeveer 2 miljoen dollar per stuk kosten.

Volgens een rapport van de Wall Street Journal van vrijdag is het Pentagon van plan een deel van de beschadigde systemen te vervangen via een voorgesteld aanvullend budgetvoorstel van 200 miljard dollar.

Ondanks de berichten over een afname van vliegtuigen, raketten en drones, is de speculatie over een grondinvasie toegenomen.

Zondag citeerde The Washington Post Amerikaanse functionarissen die zeiden dat het Pentagon zich voorbereidt op weken van beperkte grondoperaties in Iran, mogelijk inclusief aanvallen op het eiland Kharg en kustlocaties nabij de Straat van Hormuz.

"De mogelijke invasie van Kharg zou een enorme rode lijn en een duidelijke intentieverklaring zijn", vertelde Phillips aan Al Jazeera.

Iran exporteert ongeveer 90 procent van zijn ruwe olie vanaf Kharg.

Woordvoerder van het Witte Huis, Karoline Leavitt, zei in een verklaring: "Het is de taak van het Pentagon om voorbereidingen te treffen om de opperbevelhebber maximale keuzevrijheid te geven."

"Dat betekent niet dat de president (Donald Trump) een besluit heeft genomen", voegde ze eraan toe.

Sinds het begin van de oorlog een maand geleden zijn minstens 13 Amerikaanse militairen omgekomen tijdens gevechten en zijn er ongeveer 200 gewond geraakt.

In Iran zijn volgens de lokale gezondheidsautoriteiten minstens 1900 mensen omgekomen en meer dan 18.000 gewond geraakt.

| starnieuws | Door: Redactie