VAN RUWE OLIE NAAR NATIONALE WELVAART DEEL 5 | DE GROOTSTE DENKFOUT IN HET RAFFINADERIJDEBAT

Auteur: Marcel P.T. Chin-A-Lien | Petroleum & Energie Adviseur – Founding Partner & Chief Architect, Golden Lane Investments Advisory Group (GLIAG)

Na vier delen zijn we aangekomen bij de kern van het debat. Vrijwel iedere kritiek op een nieuwe Surinaamse raffinaderij komt uiteindelijk neer op één centraal argument: de wereldwijde raffinagemarges zijn te laag. Dat klinkt overtuigend en wordt ondersteund door harde cijfers over Europa, Azië en Noord-Amerika. Critici verwijzen naar sluitingen van raffinaderijen, overcapaciteit op de wereldmarkt en afnemende winstmarges. Op het eerste gezicht lijkt dat voldoende bewijs om te concluderen dat een nieuwe raffinaderij in Suriname economisch onverstandig zou zijn.

Maar precies daar gaat de redenering volgens mij mis. Niet omdat de cijfers onjuist zijn—integendeel, die cijfers kloppen. De conclusie die eraan wordt verbonden, is dat echter niet.

In de economie is de keuze van de juiste benchmark vaak belangrijker dan de berekening zelf. Een vliegtuig wordt niet beoordeeld op dezelfde

manier als een schip, een waterkrachtcentrale wordt niet vergeleken met een dieselgenerator, en een nationaal infrastructuurproject wordt niet beoordeeld alsof het een commerciële handelsonderneming is. Toch gebeurt dat voortdurend in het debat over de Surinaamse raffinaderij. Critici nemen de raffinagemarges van Rotterdam, Singapore of de Amerikaanse Golfkust als uitgangspunt en passen die rechtstreeks toe op een project dat volgens een geheel ander economisch model is ontworpen. Dat is alsof men de huurprijs van een woning in Amsterdam gebruikt om een huis in Paramaribo te taxeren. De cijfers kloppen, maar de vergelijking gaat mank.

Rotterdam verkoopt aan de wereld. Suriname levert aan zichzelf.

Een raffinaderij in Rotterdam concurreert dagelijks met tientallen andere spelers. Zij koopt haar ruwe olie op de wereldmarkt, betaalt internationale vrachttarieven, verwerkt verschillende soorten olie en probeert haar producten met winst af te zetten op internationale markten. De winst wordt daar grotendeels bepaald door de internationale crack spread.

De voorgestelde Surinaamse

raffinaderij heeft een totaal andere uitgangspositie. Zij beschikt over een captive binnenlandse markt, verwerkt grotendeels eigen offshore olie en vermijdt een belangrijk deel van de internationale transportkosten. Bovendien vervangt zij in de eerste plaats producten die vandaag de dag tegen hoge importprijzen worden aangekocht. Daarmee verandert ook de economische rekensom fundamenteel: de relevante vraag is niet hoeveel winst een raffinaderij in Rotterdam maakt, maar hoeveel Suriname vandaag betaalt om diezelfde producten uit het buitenland te importeren. Dat verschil vormt de werkelijke economische benchmark.

Dit is misschien wel het belangrijkste begrip uit de hele discussie. Waar internationale raffinaderijen rekenen met commerciële raffinagemarges, rekent een importsubstituerende raffinaderij met importpariteit. Dit betekent dat de waarde van een in Suriname geproduceerde liter diesel wordt bepaald door de prijs die het land anders zou moeten betalen om diezelfde liter te importeren. Daarin zitten niet alleen de productiekosten, maar ook vracht, verzekeringen, opslag, handelsmarges, logistieke risico’s en

valutakosten. Al deze kosten verdwijnen niet wanneer Suriname zelf gaat produceren; ze veranderen in economische waarde die binnen de eigen economie blijft. Dat maakt de vergelijking met Rotterdam fundamenteel onvolledig.

Wat is deze raffinaderij eigenlijk? Is het een commerciële onderneming of een strategische nationale infrastructuur? Volgens mij lijkt het project economisch eerder op een elektriciteitscentrale, een drinkwaterbedrijf of een nationale haven dan op een klassieke exportraffinaderij. Niemand vraagt of een waterleidingbedrijf maximale internationale winsten behaalt, en niemand beoordeelt een elektriciteitscentrale uitsluitend op basis van de stroomprijs in een ander continent. Die voorzieningen bestaan omdat ze economische zekerheid creëren.

Precies dat doet deze raffinaderij ook: zij zorgt ervoor dat brandstoffen beschikbaar blijven, versterkt de handelsbalans, vermindert de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers en vormt de basis voor verdere industrialisatie. Dat zijn maatschappelijke opbrengsten die veel verder reiken dan de jaarwinst van één onderneming.

Wanneer Suriname uitsluitend ruwe olie exporteert, verkoopt het slechts één enkele schakel

van de keten. De raffinage, de distributie, de petrochemie, de logistiek, de industriële dienstverlening en de export van hoogwaardige eindproducten vinden dan elders plaats.

De voorgestelde raffinaderij probeert juist een deel van die waardeketen naar Suriname te halen. Dat betekent dat hetzelfde vat olie meerdere keren economische waarde creëert: eerst als ruwe olie, daarna als brandstof, vervolgens als industriële grondstof, en uiteindelijk via belastingen, werkgelegenheid, kennisontwikkeling en nieuwe bedrijvigheid. Daarin ligt de grootste economische betekenis van dit project.

In discussies over olie wordt vaak gesproken over prijzen, marges en rendementen. Dat zijn belangrijke onderwerpen, maar uiteindelijk draait het debat om iets veel fundamentelers: welke economie wil Suriname zijn? Een economie die haar grondstoffen onbewerkt uitvoert en haar afgewerkte producten duur terugkoopt? Of een economie die stap voor stap een groter deel van de waardeketen zelf ontwikkelt?

Die vraag gaat niet alleen over een raffinaderij; ze gaat over de manier waarop Suriname zijn

natuurlijke rijkdom wil benutten. De olie onder de zeebodem is eindig, maar de kennis, de infrastructuur, de industrie, de technische opleidingen en de ondernemingen die daaruit ontstaan, kunnen generaties meegaan.

Landen die rijk werden door natuurlijke hulpbronnen, deden dat zelden door uitsluitend grondstoffen te exporteren. Hun succes ontstond doordat zij de opbrengsten gebruikten om nieuwe economische sectoren op te bouwen. Noorwegen investeerde in technologie, maritieme dienstverlening en een staatsinvesteringsfonds. De Verenigde Arabische Emiraten bouwden logistieke knooppunten, luchtvaart, industrie en financiële dienstverlening. En dichter bij huis ontwikkelde Trinidad en Tobago een sterke petrochemische sector op basis van aardgas. Elk land koos zijn eigen weg, maar de onderliggende les was dezelfde: natuurlijke hulpbronnen vormen geen einddoel, ze vormen een startpunt.

Ik beweer niet dat een nieuwe raffinaderij zonder risico is; geen enkel project van deze omvang is dat. Ik beweer evenmin dat iedere berekening onveranderlijk vaststaat. Markten veranderen, technologie ontwikkelt zich en geopolitieke omstandigheden

kunnen verschuiven. Maar ik ben er wél van overtuigd dat de discussie in Suriname op basis van de juiste economische uitgangspunten moet worden gevoerd. Wie dit project uitsluitend beoordeelt op internationale raffinagemarges, meet met de verkeerde maatstaf. De relevante vraag is niet hoeveel winst een commerciële raffinaderij in Rotterdam vandaag maakt, maar hoeveel economische waarde Suriname de komende dertig jaar kan behouden door zijn eigen olie zelf te verwerken. Daar ligt de essentie van dit debat.

Suriname staat aan de vooravond van een historisch economisch tijdperk. De offshore-ontdekkingen bieden een kans die zich waarschijnlijk slechts één keer in een generatie aandient. De vraag is daarom niet alleen of Suriname olie zal produceren, maar vooral wat we besluiten met die olie te doen. Blijven wij voornamelijk een exporteur van ruwe grondstoffen, of kiezen wij ervoor een groter deel van de waarde, de werkgelegenheid, de kennis en de industriële ontwikkeling in eigen land

op te bouwen?

Dat is uiteindelijk de werkelijke keuze. Niet tussen vóór of tegen een raffinaderij, maar tussen twee fundamenteel verschillende visies op de economische toekomst van Suriname.

Opinie