Middellijn: Heritage Month-ook pijnlijke verhalen verdienen een plaats

Suriname  viert  Heritage  Month .  Een  maand  waarin  wij  stilstaan  bij  onze  geschiedenis,  onze  talen,  onze  cultuur  en  alles  uit  verleden  én  heden  wat  wij  voor  toekomstige  generaties  willen  bewaren. Dat klinkt mooi. En het is belangrijk.

Maar  erfgoed  bestaat  niet  alleen  uit  wat  wij  graag  laten  zien.  Het  is  niet  alleen  dans,  muziek,  klederdracht,  gerechten,  gebouwen,  rituelen,  kunst  en  ambacht.  Het  is  niet  alleen  het  kleurrijke  deel van onze geschiedenis waarmee wij bezoekers verwelkomen en onszelf graag feliciteren.

Niet  elke  gebeurtenis  is  leuk  en  niet  elk  verhaal  streelt  ons  ego.  Ook  corruptie,  verspilling,  bestuurlijke  wanorde,  politieke  afhankelijkheid  en  onze  cultuur  van  zwijgen  behoren  tot  de  tijdgeest.  Wanneer  wij  werkelijk  ons  erfgoed  willen  bewaren,  moeten  wij  ook  die  verhalen  durven  vertellen.  Een samenleving die alleen haar mooie herinneringen bewaart, bewaart geen geschiedenis.

 Zij  bouwt  een  decor  voor  een  bal  masqué.  Daarom 

mogen  verhalen  niet  ontbreken  tijdens  Heritage  Month.  Niet  alleen  de  verhalen  die  prettig  klinken,  maar  juist  ook  de  tori  die  schuren,  jeuken, prikken en pijn doen.

Zonder  verhalen  bewaren  wij  voorwerpen.  Met  verhalen  bewaren  wij  betekenis  en  het  diepe  gevoel  dat  erbij  hoort.  Heritage  Month  is  een  nationale  viering  van  wat  was  en  wat  is.  Van  wat  wij  uit  het  verleden  hebben  ontvangen  én  van  wat  wij  vandaag  zelf  aan  onze  cultuur,  gewoonten  en  samenleving toevoegen.

Niet  alleen  onze  kunst,  taal,  muziek  en  verhalen  behoren  daartoe,  maar  ook  de  manier  waarop  wij  organiseren,  besturen,  kiezen,  zwijgen  en  verantwoordelijkheid  dragen.  Wat  wij  vandaag  doen,  wordt  morgen  immers  geschiedenis.  Daarom  mag  Heritage  Month  niet  alleen  gaan  over  wat  wij  bewonderen  en  willen  bewaren,  maar  ook  over  wat  wij  moeten  onderzoeken,  begrijpen  en  misschien  veranderen.

Maar  niemand  lijkt  daarop  te  wachten.  Wij  willen  applaus. 

Wij  willen  gestreeld  worden  door  wat  ons  wordt  aangeboden.  Wij  willen  erfgoed  bewonderen,  zolang  het  ons  maar  niet  al  te  dwingend  uitnodigt  om  in  de  spiegel  te  kijken.  Een  samenleving  bewaart  haar  verhalen  niet  alleen  in  boeken,  archieven  of  musea.  Zij  bewaart  ze  ook  in  de  manier  waarop  zij  samenkomt,  viert,  zingt,  danst  en  zichzelf  aan  anderen  toont.  Maar  wanneer  het  applaus  is  verstomd,  moet  ook  een  andere  vraag  worden gesteld:

Wat blijft er over?

Welke  kennis  is  vastgelegd?  Een  nationale  viering  mag  niet  verdwijnen  zodra  het  programma  is  afgelopen.  Zij  moet  iets  nalaten:  kennis,  documentatie,  bewustwording  en  een  eerlijker  beeld  van  wat  Suriname  was  en  vandaag  is.  Anders  blijft  er  vooral  een  programmafolder  over,  een  verzameling  foto’s  en  de  herinnering  aan  een  paar  mooie  momenten.  Dat  is  te  weinig  voor  een  maand die zegt ons erfgoed te willen bewaren.

Wie

betaalt, bepaalt

Een  van  de  manco’s  van  een  nationale  Heritage  Month  is  dat  zij  wordt  geïnitieerd,  georganiseerd  en  gefinancierd  door  de  overheid.  En  wie  betaalt,  bepaalt.  De  overheid  bepaalt  welke  delen  van  onze  geschiedenis  worden  uitgelicht,  welke  instellingen  een  podium  krijgen,  welke  kunstenaars  worden  uitgenodigd en welke verhalen als nationaal erfgoed worden gepresenteerd.

Daarmee  ontstaat  het  risico  dat  Heritage  Month  geen  open  onderzoek  naar  onze  gemeenschappelijke  erfenis  wordt,  maar  een  zorgvuldig  geregisseerde  voorstelling.  Wat  goed  past  binnen  het  gewenste  nationale  beeld,  krijgt  licht,  ruimte  en  applaus.  Wat  schuurt  tegen  macht,  verantwoordelijkheid, falend bestuur of politieke belangen, blijft gemakkelijker buiten beeld.

 De  viering  wordt  dan  niet  alleen  een  selectie  van  ons  erfgoed.  Zij  wordt  ook  een  selectie  van  onze  waarheid.  Overheidssteun  aan  cultuur  is  op  zichzelf  niet  verkeerd.  Cultuur  heeft  publieke  ondersteuning  nodig.  Niet  iedere  artistieke,  historische  of  maatschappelijke  waarde  kan  immers 

worden  afgemeten  aan  winst.  Maar  het  wordt  kwetsbaar  wanneer  dezelfde  overheid  betaalt,  organiseert, selecteert, presenteert en uiteindelijk ook zichzelf moet beoordelen.

Wie  beslist  welke  verhalen  worden  verteld?  Wie  bepaalt  welke  stemmen  representatief  zijn  voor  Suriname?  Wie  kiest  welke  kunstenaars,  onderzoekers,  historici  en  organisaties  toegang  krijgen  tot  het  nationale  podium?  En  wie  bepaalt  welke  gebeurtenissen  wij  liever  niet  oprakelen?  Dezelfde  overheid  die  onderwerp  kan  zijn  van  kritische  verhalen,  beslist  mede  welke  verhalen  worden  verteld, wie ze vertelt en hoeveel ruimte daarvoor bestaat.

Hier ligt een wezenlijk probleem.

Een  nationale  erfgoedmaand  moet  niet  alleen  veilig  en  feestelijk  zijn.  Zij  moet  ook  ruimte  bieden  aan  onafhankelijke  stemmen,  pijnlijke  herinneringen,  bestuurlijke  mislukkingen  en  verhalen  die  niet  passen  binnen  de  officiële  presentatie.  Anders  vieren  wij  geen  erfgoed.  Dan  vieren  wij  een  goedgekeurde versie van onszelf.

Ook wat wij verzwijgen wordt erfgoed

Erfgoed  bestaat  niet  alleen  uit  wat  bewust  wordt  bewaard.  Ook  gewoonten,  reflexen  en  bestuurspraktijken  kunnen  van  generatie  op  generatie  worden  doorgegeven.  De  gewoonte  om  niet  door  te  vragen.  De  gewoonte  om  fouten  niet  te  onderzoeken,  maar  langzaam  uit  het  publieke  gesprek  te  laten  verdwijnen.  De  gewoonte  om  verantwoordelijkheid  door  te  schuiven:  “A  no  mi.”  Tot  uiteindelijk  niemand  haar  nog  draagt.  De  gewoonte  om  mooie  woorden  te  gebruiken  waar  duidelijkheid  nodig  is.  De  gewoonte  om  kritische  stemmen  als  lastig  te  beschouwen,  terwijl  zij  juist  helpen het geheugen van de samenleving levend te houden.

Ook stilte wordt doorgegeven.

Ook  “vergeten”  kan  een  traditie  worden.  En  ook  de  doofpot  kan  onderdeel  worden  van  het  nationale  geheugen, juist doordat wij doen alsof zij niet bestaat.

De  doofpotcultuur  is  een  bijzondere  kunstvorm.  Zij  wordt  niet  onderwezen  op  muziekscholen,  kunstacademies  of  culturele  instituten,  maar  lijkt  toch 

zorgvuldig  te  worden  overgedragen.  De  techniek  is  verfijnd.  Men  hoeft  niet  altijd  te  ontkennen  dat  er  iets  is  gebeurd.  Men  wacht  eenvoudig  tot  niemand  er  meer  naar  vraagt.  Men  laat  de  tijd  het  werk  doen.  Het  publiek  wordt  afgeleid  door  het  volgende  feest,  de  volgende  belofte  of  het  volgende  debacle.  Daarna  wordt  het  stil.  En  wanneer  iemand  jaren  later  opnieuw  vragen  stelt,  reageert  men  verbaasd  alsof  het  verhaal  nooit  heeft  bestaan.

Dat  is  geen  gewone  vergeetachtigheid  meer.  Dat  behoort  tot  ons  immateriële  erfgoed.  Heritage  Month  stelt  daarom  een  grotere  vraag  dan  welke  kleding  wij  dragen,  welk  gerecht  wij  bereiden  of  welke dans wij tonen. De werkelijke vraag is:

Welke  waarheid  willen  wij  doorgeven?  De  werkelijke  vraag  is:  willen  wij  toekomstige  generaties  alleen  vertellen  over  onze  artistieke  prestaties,  onze  feestelijke  momenten  en  onze  culturele  rijkdom?  Of  vertellen  wij  ook  hoe  wij  bestuurden,  welke  fouten  wij 

maakten,  welke  verantwoordelijkheden wij ontweken en welke verhalen wij liever buiten beeld hielden?

Willen  wij  alleen  bewaren  wat  ons  trots  maakt?  Of  ook  wat  ons  waarschuwt?  Erfgoed  is  niet  uitsluitend  schoonheid.  Erfgoed  is  ook  geheugen.  Het  bewaart  onze  prestaties,  maar  ook  onze  misstappen.  Onze  creativiteit,  maar  ook  onze  zwakheden.  Onze  verhalen  op  het  podium,  maar  ook  wat zich achter de schermen afspeelt.

De  werkelijke  waarde  van  Heritage  Month  ontstaat  wanneer  zij  ruimte  biedt  aan  beide:  viering  én  onderzoek,  trots  én  zelfkritiek,  kunst  én  verantwoordelijkheid.  Daarom  zijn  verhalen  onmisbaar.  Want  zonder  verhalen  wordt  Heritage  Month  een  mooie  tentoonstelling  zonder  geheugen.  En  een  land zonder geheugen blijft dezelfde fouten opvoeren alsof het telkens een nieuwe voorstelling is.

 Bij  Suriname  Unite  zijn  wij  voortdurend  met  heritage  bezig.  Onze  tori,  artikelen,  video’s  en  songs  leggen  vast  hoe  wij  spreken,  denken,  voelen  en  handelen.  Zij  bewaren 

woorden,  uitdrukkingen,  herinneringen  en  ervaringen.  Samen  vormen  deze  verhalen  een  levend  document  van  onze  gemeenschappelijke  ziel  uit  elke  tijd.  Dat  betekent:  ook  wat  wij  liever  vergeten  —  en  zo  ver  mogelijk wegstoppen.

 The storyteller speaks.

 Deh fii ernstig. Ook de doofpotcultuur is erfgoed.

Paul Middellijn

Disclaimer

De redactie van Chronos Times stelt ingezonden artikelen ter beschikking aan haar lezers om een diversiteit aan meningen en standpunten te bieden. De inhoud van dit artikel, inclusief alle geuite meningen en beweringen, valt volledig onder de verantwoordelijkheid van de auteur en weerspiegelt niet noodzakelijk de mening of het standpunt van de redactie. De redactie is niet aansprakelijk voor de juistheid van de informatie of voor eventuele gevolgen die voortvloeien uit de inhoud van dit stuk.

Redactie Chronos