Hof van Justitie waarschuwt voor verzwakking rechterlijke macht

Het Hof van Justitie heeft in een brief van 11 augustus 2026 aan DNA-voorzitter Ashwin Adhin zijn ernstige bezorgdheid geuit over de nieuwe amendementen op de ingediende initiatiefwetten in De Nationale Assemblée (DNA) met betrekking tot de rechterlijke macht. Volgens het Hof raken deze voorstellen de inrichting, rechtspositie en onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en daarmee ook de democratische rechtsstaat.

Het Hof geeft aan zich vanaf het begin van het traject constructief te hebben opgesteld. Via gesprekken, adviezen, consultaties en verschillende brieven zijn voorstellen gedaan om de rechterlijke organisatie te moderniseren en te versterken. Volgens het Hof zijn echter belangrijke onderdelen daarvan niet overgenomen en zullen de meest recente amendementen eerder leiden tot een verzwakking dan een versterking van de onafhankelijke positie van de rechterlijke macht.

De bezwaren hebben onder meer betrekking op de benoeming en rechtspositie van rechters, de inrichting van

het Openbaar Ministerie, de nieuwe hoogste rechterlijke instantie en het ontbreken van voldoende grondwettelijke waarborgen voor deskundigheid en onafhankelijkheid. Ook wijst het Hof op het ontbreken van een duidelijke overgangsregeling voor de invoering van cassatie en op onvoldoende samenhang tussen de voorgestelde grondwetswijzigingen en de uitvoeringswetgeving.

Daarnaast maakt het Hof zich zorgen over de voorgestelde wijzigingen van de pensioengerechtigde leeftijd. Volgens het Hof mogen verworven rechten en gerechtvaardigde verwachtingen van leden en gepensioneerde leden van de rechterlijke macht niet zonder zwaarwegende rechtvaardiging worden aangetast. Specifiek wordt gewezen op het voorstel om de pensioengerechtigde leeftijd voor leden van het Openbaar Ministerie te verlagen naar 60 jaar.

Een belangrijk punt in de brief is dat de verschillende voorstellen volgens het Hof niet afzonderlijk moeten worden bekeken. Maatregelen die op zichzelf beperkt lijken, kunnen volgens het Hof gezamenlijk leiden tot een uitholling van constitutionele waarborgen

en checks-and-balances. Hierdoor zou de rechterlijke macht voor belangrijke onderdelen van haar organisatie en rechtspositie in toenemende mate afhankelijk kunnen worden van besluiten van andere staatsmachten.

Het Hof benadrukt dat het niet tegen verandering of modernisering is. Het stelt zich de afgelopen jaren juist te hebben ingezet voor professionalisering en versterking van de rechterlijke organisatie. De zorg is volgens het Hof dat de huidige voorstellen niet aansluiten bij die doelstelling en eerder afbreuk doen aan reeds opgebouwde institutionele verbeteringen.

Daarom doet het Hof een dringend beroep op De Nationale Assemblée om de voorstellen en amendementen opnieuw en in onderlinge samenhang te beoordelen en de voorstellen van de rechterlijke macht serieuzer bij de besluitvorming te betrekken.

Volgens het Hof moet de institutionele onafhankelijkheid van de rechterlijke macht onaantastbaar blijven. Die onafhankelijkheid is volgens de brief niet alleen van belang

voor rechters zelf, maar vormt een fundamentele waarborg voor iedere burger en voor het functioneren van de democratische rechtsstaat.

Indien de voorgestelde wijzigingen desondanks in hun huidige vorm worden doorgezet, stelt het Hof zich te zullen beraden op de constitutionele, organisatorische en juridische gevolgen en op maatregelen die noodzakelijk worden geacht ter bescherming van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.

Staatsrechtsdeskundige Hugo Mendes uitte in gesprek met Radio ABC eveneens ernstige zorgen over de ontwikkelingen. Volgens Mendes is het een ernstige zaak wanneer de rechterlijke macht, inclusief het Openbaar Ministerie, waarschuwt dat de voorgestelde wetswijzigingen kunnen leiden tot verdere verzwakking en aantasting van haar onafhankelijk functioneren, terwijl de wijzigingen juist als versterking worden gepresenteerd. Hij noemt het ongekend dat de rechterlijke macht zich genoodzaakt voelt op deze manier aan de bel te trekken en vindt dat de samenleving zich moet realiseren hoe

ernstig de situatie is. Mendes spreekt van “ondermijning van de democratie en rechtsstaat”.

Volgens Mendes wil de huidige coalitie met de wijzigingen de huidige procureur-generaal en de rechterlijke macht “een kopje kleiner maken”. Hij legt daarbij een verband met de vervolging en veroordeling van voormalig NDP-leider Desi Bouterse en de vervolging van Gillmore Hoefdraad en andere sleutelfiguren van de NDP. Mendes stelt dat de NDP daarmee “slachtoffer” is geworden van een goed functionerende rechterlijke macht en kwalificeert het motief achter de voorgestelde veranderingen als “pure rancune”.

Redactie Chronos