Gajadien: Belastingheffing mag economische groei niet afremmen

VHP-fractieleider tevens lid van commissie van rapporteurs, Asis Gajadien. De modernisering van het belastingstelsel is noodzakelijk, maar Suriname moet ervoor waken dat hogere belastinginkomsten ten koste gaan van investeringen, ondernemerschap en economische groei. Met de ontwikkeling van de olie- en gassector in het vooruitzicht is het volgens VHP-fractieleider Asis Gajadien des te belangrijker dat lokale bedrijven voldoende financiële ruimte behouden om te investeren en te kunnen concurreren met buitenlandse ondernemingen.

Gajadien legde tijdens de behandeling van de Algemene Wet Belastingen (AWB)

in De Nationale Assemblee nadruk op de balans tussen de inkomstenbehoefte van de Staat en de draagkracht van de economie. Hij ondersteunt een moderne Belastingdienst die daadwerkelijk kan controleren en belastingontduiking kan bestrijden, maar vindt dat belastingbeleid niet uitsluitend mag worden beoordeeld op wat het de Staat op korte termijn oplevert.

Belastingen zijn noodzakelijk voor de financiering van onder meer onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur, veiligheid en sociale voorzieningen. Tegelijkertijd komt het geld uit dezelfde economie die verder moet groeien. Volgens Gajadien moet daarom ook worden gekeken naar wat belastingheffing doet met de investeringsmogelijkheden van ondernemingen. Geld dat via belastingen uit een onderneming wordt gehaald, kan niet meer worden gebruikt voor uitbreiding, voorraad, personeel of nieuwe investeringen. Wanneer bedrijven vervolgens tegen hoge rente geld moeten lenen om hun activiteiten te financieren, kan dat hun kosten verhogen en concurrentiepositie verzwakken.

De centrale vraag moet volgens hem daarom niet zijn hoeveel belasting de Staat maximaal kan innen, maar hoeveel duurzaam kan worden geheven zonder de economische basis waaruit toekomstige belastinginkomsten moeten voortkomen te verzwakken.

Lokale bedrijven en olie-industrie
Gajadien plaatste dit nadrukkelijk tegen de achtergrond van de komende olie- en gasontwikkeling. Suriname moet volgens hem verder kijken dan alleen de inkomsten die de Staat rechtstreeks uit de sector zal ontvangen. Van groot belang is hoeveel economische bedrijvigheid rond olie en gas uiteindelijk in Suriname zelf terechtkomt en welke kansen lokale bedrijven daarvan kunnen benutten.

Een Surinaamse onderneming die opdrachten in de offshoresector wil uitvoeren, zal mogelijk eerst fors moeten investeren in apparatuur, personeel, opleidingen en internationale certificering. Daarnaast moeten opdrachten soms maanden worden voorgefinancierd. Wanneer zo'n onderneming daarvoor duur geld moet lenen en tegelijkertijd door belastingen zwaar wordt geraakt in haar werkkapitaal, terwijl een buitenlandse concurrent toegang heeft tot veel goedkopere financiering, ontstaat volgens Gajadien een ongelijke uitgangspositie. Daarom moet ook het belastingbeleid aansluiten bij de ambities rond local content.

De toekomstige olie-inkomsten mogen volgens de VHP-fractieleider bovendien geen reden zijn om andere economische sectoren te verwaarlozen. Landbouw, toerisme, industrie, technologie en dienstverlening moeten juist verder worden ontwikkeld. Olie en gas zijn immers eindige hulpbronnen.

Geen belastingvoordelen zonder resultaat

Gajadien ging ook in op fiscale voordelen die worden gebruikt om investeringen aan te trekken. Hij sluit maatregelen zoals investeringsaftrek, versnelde afschrijving of tijdelijke belastingvoordelen niet uit, maar vindt dat daar aantoonbare resultaten tegenover moeten staan. Wanneer de Staat belastinginkomsten prijsgeeft, moet duidelijk zijn hoeveel daadwerkelijk wordt geïnvesteerd, hoeveel duurzame werkgelegenheid ontstaat, hoeveel lokale ondernemingen daarvan profiteren en welke kennis wordt overgedragen.

Ook moet volgens hem worden nagegaan of een belastingvoordeel werkelijk noodzakelijk was om een investering naar Suriname te halen. Voorkomen moet worden dat de Staat fiscale voordelen verstrekt aan ondernemingen die ook zonder die tegemoetkomingen zouden hebben geïnvesteerd.

Meer bevoegdheden vragen

meer bescherming
Naast de economische gevolgen stond Gajadien uitgebreid stil bij de grotere bevoegdheden die de Belastingdienst onder het nieuwe stelsel krijgt. Hij ondersteunt betere controle, digitalisering en gegevensuitwisseling, maar vindt dat daar duidelijke waarborgen voor belastingplichtigen tegenover moeten staan.

Hij vraagt onder meer aandacht voor privacy en gegevensbescherming, bezwaar en beroep, informatieverplichtingen en de toepassing van boetes. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen een belastingplichtige die een administratieve fout maakt en iemand die bewust fraudeert of belasting probeert te ontduiken. Bij zware sancties moet volgens hem duidelijk worden gemotiveerd wat iemand precies wordt verweten en op welke feiten dat oordeel is gebaseerd.

Ook eventuele mogelijkheden voor de fiscus om compromissen met belastingplichtigen te sluiten, moeten aan transparante criteria worden gebonden om willekeur en ongelijke behandeling te voorkomen.

Eerst zorgen dat Belastingdienst klaar is
Gajadien heeft verder twijfels over de uitvoeringscapaciteit. Een moderne belastingwet kan volgens hem alleen functioneren wanneer de Belastingdienst beschikt over voldoende gekwalificeerd personeel, deskundigheid en betrouwbare ICT-systemen. Dat wordt met de komst van de olie- en gasindustrie nog belangrijker. De fiscus zal te maken krijgen met internationale concerns, grensoverschrijdende transacties, ingewikkelde financieringsconstructies en transacties tussen gelieerde ondernemingen.

Onvoldoende expertise kan ertoe leiden dat de Staat belastinginkomsten misloopt, maar kan volgens Gajadien ook het tegenovergestelde veroorzaken: verkeerde aanslagen voor ondernemingen, gevolgd door langdurige bezwaar- en beroepsprocedures. Hij wil daarom duidelijkheid van de regering over de beschikbare deskundigheid, opleiding van belastingambtenaren, ICT-systemen, beveiliging van fiscale gegevens en de capaciteit voor de behandeling van bezwaren.

Samenhang andere belastingwetten
De VHP-fractieleider vindt daarnaast dat de AWB niet geïsoleerd kan worden ingevoerd. De wet moet goed aansluiten op onder meer de Invorderingswet, Invoeringswet en de regelgeving voor belastingrechtspraak. Voorkomen moet worden dat de Belastingdienst al nieuwe bevoegdheden krijgt terwijl onderdelen van de rechtsbescherming, uitvoeringsregels of digitale infrastructuur nog niet gereed zijn.

Gajadien staat daarom open voor een overgangsperiode of gefaseerde invoering. Voor hem is de modernisering van het belastingstelsel noodzakelijk, maar uiteindelijk moet een evenwicht worden bereikt tussen effectieve belastinginning, economische groei en bescherming van de belastingplichtige.

Hij waarschuwt voor een situatie waarin de nieuwe bevoegdheden van de Belastingdienst al gelden, terwijl bijvoorbeeld de rechtsbescherming, digitale systemen of uitvoeringsregels nog niet gereed zijn. Daarom staat hij open voor gefaseerde invoering of een overgangsperiode. Dat ziet hij niet als onnodig uitstel, maar als een manier om te voorkomen dat een wet wordt ingevoerd die de overheid zelf nog niet behoorlijk kan uitvoeren.

De behandeling van de ontwerpwet wordt vandaag voortgezet in DNA.