Kiesstelsel #5: Kijkje in het evaluatierapport kiesstelsel olv Wijdenbosch uit 2018

Consensus regeringstop wijziging kiesstelsel gefocust op Eindevaluatie Kiesstelsel Wijdenbosch

Met dank aan Mr. Antoon Karg, dokter Dev Sharman en Mr. Dr. Hugo Fernandes Mendes

Bij de behandeling van de ontwerpwet MOP 2022-2026 in DNA maakte president Chan Santokhi op 20 december 2021 bekend, dat in de regeringstop consensus bestaat over wijziging van het kiesstelsel. Zijn mededeling werd in Suriname en daarbuiten enthousiast begroet.

Het staatshoofd deelde voorts mee, dat er consultatieronden zullen volgen met politieke partijen en maatschappelijke organisaties. In het licht daarvan heb ik het staatsdocument van maart 2018 over Evaluatie Kiesstelsel olv de ex-president Drs. Jules Wijdenbosch erop nagelezen. Daarin trof

ik bruikbare informatie, die kan bijdragen tot een beter concept van initiatiefwet wijziging kiesstelsel.

Helaas werd bij de behandeling van het staatsdocument in december 2018 door DNA alleen het inzicht van NDP tot wet verheven. Namelijk het verbieden van pre-electorale combinatie door politieke partijen. Maar de ingediende inzichten van de andere politieke partijen kwamen nauwelijks bij de wijziging aan bod. Het huidige parlement kan beter eerst het genoemde staatsdocument bestuderen om van daaruit de noodzakelijke stappen te ondernemen. Dat bespaart geld en tijd. In het kader daarvan schets ik een beeld van de evaluatie en wat er toen in DNA mee

werd gedaan.

 

---

De roep naar wijziging van het Surinaams kiesstelsel wordt steeds luider. Het Surinaams kiesstelsel zou niet democratisch genoeg zijn en zelfs onrechtvaardig. SurinameNieuwsCentrale.com verdiept zich in deze kwestie en publiceert een serie artikelen over dit onderwerp. 

Wilt u ook een bijdrage leveren aan dit onderwerp? Stuur dan uw artikel naar: SurinameNieuwsCentrale@gmail.com

Klik hier voor een overzicht van deze artikelen.

---

 

Aanleiding Evaluatie Kiesstelsel 2018

De staatscommissie Wijdenbosch schreef in haar evaluatierapport, dat mede naar aanleiding van ernstige inhoudelijke bedenkingen van politieke partijen en maatschappelijke organisaties door de voormalige president de evaluatie van het kiesstelsel werd gelast. Deze commissie hield een intensieve hearing met relevante actoren uit de samenleving. Op 8 maart 2018 presenteerde de staatscommissie haar evaluatiedocument aan het staatshoofd. De commissie stond onder leiding van Drs. Jules Wijdenbosch met als leden: mr. Maya Manohar, mr. Ceciel Pinas, de heer Raymond Landburg, Edith Tilon M.Ed, de heer Isaak Soerokarso; later werd Aroon Samjhawan toegevoegd.

Als uitgangspunt voor de evaluatie werd genoemd: bij het functioneren van democratie maakt het kiesstelsel een belangrijk fundament uit. In het eindevaluatierapport werden elementen van het kiesstelsel, voorstellen van de politieke partijen en van de commissie zelf neergelegd.

Prominent daarbij stond de aandacht voor Artikel 61 van de grondwet, waarin het kiezen van DNA-leden op basis van evenredige vertegenwoordiging per district en voor de leden van de ressort- en districtsraad op het meerderheidsstelsel werden bepaald. Wat mij in dit 68 – pagina’s tellende eindrapport opviel was het geheel van de commentaren van de 9 politieke partijen. Met name tav de toewijzing van de 51 DNA-zetels over de 10 kiesdistricten. Over de topics ‘het rechtstreeks kiezen van het staatshoofd en de decentralisatie van de uitvoerende macht, werd er minder bij aangegeven. 

Inzichten van politieke partijen

De staatscommissie hield haar eerste en algemene informatiebijeenkomst op 22 juli 2016. Schriftelijk waren actoren van de maatschappelijke organisaties uitgenodigd, die geregistreerd stonden bij het Centraal Hoofdstembureau (CHS) voor deelname aan de verkiezingen van 2015 en 2010. Zeventien politieke organisaties namen daaraan deel te weten: ABOP, NS, APS, NOP, NPS, PALU, BEP, PDO, DA’91, PING, DOE, PL, DRS, SPA, KTPI, VHP en NDP.

Aan de consultatieronden hadden ook de volgende partijen actief deelgenomen. Te weten: Democracy Unit van ADeK, Centraal Hoofdstembureau, Onafhankelijk Kiesbureau. Vereniging van Journalisten, voorzitters Hoofdstembureau, Nationaal Jeugd Instituut en enkele anderen. Bij de eindrapportage werden in bijlgage 3 de schriftelijke bijdragen van 9 participerende politieke organisaties opgenomen. Omwille van de tekstbeperking doe ik een greep uit de bijdragen.

Portret van politieke inzichten

Voor deze column heb ik de saillante details als volgt in beeld gebracht.

1. PALU schreef dat de staatkundige positie van de president in Suriname als een ceremoniële president moet zijn, die samen met de premier het regeringshoofd uitmaakt. 
2. VHP tekende bij de topic ‘Rechtstreekse verkiezing van de president’ aan, dat dit het onderdeel van het Regeerstelsel is. Zij stelde voor deze topic te behandelen bij de integrale wijziging van de Grondwet. De partij gaf aan prioriteit te verlenen aan de voorstellen betreffende het Kiesstelsel sec. Als toelichting wees zij op de wrange regeling, waarbij kiesdistrict Paramaribo bij ongeveer 10.000 kiezers pas 1 zetel verwerft, terwijl Coronie bij 900 kiezers al 1 zetel wint. Ook bracht ze naar voeren, dat de 51 DNA zetels per kiesdistrict te verdelen op basis van het aantal kiesgerechtigden en niet per aantal inwoners in een district.
3. NIEUW SURINAME stelde voor het aantal DNA zetels van 51 naar 61 op te trekken. Zij bepleitte het inzicht van opheffen van verkiezingen op DR en RR niveau, omdat het effectieve nut ervan niet werd bewezen 
4. NDP gaf te kennen, dat ze voorstander was van slechts één wijziging in de kiesregeling. Namelijk het voorstel van deelname aan verkiezingen van DNA- leden als individuele partij. 
5. NPS formuleerde een groot aantal inzichten met betrekking tot het wijzigen van het huidige kiesstelsel. Tevens stelde ze enkele kritische vragen bij zoals: welke uitgangspunten en overwegingen ten grondslag lagen aan het wijzigen van het kiesstelsel? Wat ermee wordt beoogd en wat de beweegredenen en de politieke doelen er achter waren. De NPS vond dat de wijzingen moeten voldoen aan de beginselen van rechtvaardigheid, die moeten berusten op een breed maatschappelijk draagvlak. Het totale aantal van 51 DNA zetels zal per kiesdistrict 1 zetel worden toebedeeld en 41 naar redelijkheid en billijkheid over de andere. 
6. PDO gaf aan dat over de wijziging van de kieswet van 1987 goed moet worden doordacht en die moet zijn gedragen door de Surinaamse samenleving. De partij chargeerde dat een aanzienlijk deel van de bevolking het huidige kiesstelsel onrechtmatig beschouwt, maar dat  het nieuwe wel moet voldoen aan de aspiraties van de natie. De verhouding tussen het aantal kiezers en DNA zetels moet geen grote disproportionaliteit in de hand werken.
7. DA’91 schreef geen voorstander te zijn van onder andere een rechtstreekse verkiezing van de president en van een verbod op pre-electorale combinatie van partijen.
8. BEP gaf te kennen, nog afgezien van kleine wijzigingen in het kiesstelsel, geen bezwaar te hebben tegen het huidig kiesstelsel.
9. ABOB was van oordeel dat men bij de wijziging van het kiesstelsel zich moet laten leiden door de volgende 3 aspecten: alle lagen van de bevolking zoveel mogelijk vertegenwoordigd te laten zijn in DNA; de vertegenwoordiging van de bevolking in het parlement uit alle hoeken moet niet worden onderschat, omdat zij bijdraagt aan de waarborging van het Surinaamse grondgebied; dat achterstanden zijn in volksontwikkeling in het binnenland. 

Het portret illustreert dat er overeenkomsten tussen partijen bestaan ten aanzien van bepaalde topics, maar het geeft ook aan dat er specifieke partijpolitieke issues en ambities bestaan. 

Bespreking in DNA 

Het evaluatierapport werd op 18 december 2018 in DNA behandeld als agendapunt ‘ C_27 verslag Cie 194 Bespreking Wijziging Grondwet, Kiesregeling, Decreet Politieke Organisaties’. Het werd gepresenteerd als de leidende gedachte van de toenmalige regeringscoalitie om nog in de kabinetsperiode van 2015-2020 een gewijzigd kiesstelsel te willen invoeren. 

In haar conclusie had de commissie opgemerkt, dat “combinatie vorming als in strijd met de grondwet zou kunnen worden aangemerkt” (pagina 15). Haar conclusie was dus om pre-electorale combinaties wettelijk te verbieden. Evenwel werd bij de behandeling in DNA de vraag gesteld waarom er geen wijziging was ingediend t.a.v. de evenredigheid bij het toekennen van DNA-zetels. Daar kwam geen zinnig antwoord op. Wel werd het inzicht van de NDP om pre-electorale combinatie te verbieden als de wijziging van de kieswet goedgekeurd. 

Ofschoon er sinds 1987 de noodzaak tot herziening van het kiesstelsel wel werd aangevoeld, kon nimmer een voorstel tot een grondige wijziging van de kieswet in DNA worden ingediend. In de marge werden in de loop der jaren wel enige wijzigingen van de grondwet aangebracht.

Versterking van democratie

Het laatste decennium hebben zich duidelijk grote demografische verschuivingen in verschillende kiesdistricten voorgedaan. De verdeling van DNA zetels veranderde niet navenant. Dit heeft gevolgen gehad voor oude en jonge politieke partijen. Verkiezingsuitslagen lieten zien, dat de band tussen kiezers en hun volksvertegenwoordigers uit het evenwicht was geslagen.

Thans is gebleken dat het steeds moeilijker is geworden om geschikte kandidaten te vinden voor verkiezing als DNA-lid. Ook is er al geruime tijd sprake van een oververtegenwoordiging van bepaalde kiesdistricten in DNA, waarbij zelfs minder geschoolden worden geacht actief te participeren aan de verantwoordelijke taken van de wetgevende macht. Geen wonder dat de zo fragiele democratie in Suriname niet tot de gewenste verstrekking kan leiden. Recentelijk werd blootgelegd hoe fragiel het openbare ministerie is gemaakt. Een politieke leider kan haar opdracht geven. Het is onmiskenbaar waar, dat DNA-leden onder regie van hun partijvoorzitters handelen. De nare gevolgen van die situatie laten zich herhaaldelijk kennen.

Hopelijk slaagt deze regering erin het kiesstelsel uit 1987 vóór de nieuwe verkiezingen te wijzigen. Overigens ligt er ook een taak weggelegd voor het constitutioneel hof. Bekend is dat het kiesstelsel in strijd met de grondwet is. Die is ook aan reparatie toe. Uiteindelijk zal DNA de handen uit de mouwen moeten steken.

door: Drs. S, Harinandan Singh info singhs@hetnet.nl

Literatuur:

1. Hugo Fernandes Mendes Overzicht kiesstelsels en werking kiesstelsel Suriname, lezing
2. Onafhankelijk Kiesbureau: Jules Wijdenbosch, een evaluatie van het Surinaamse Kiesstelsel, eindrapport maart 2018.
3. De Nationale Assemblee: CIE 194/ Bespreking WIJZIGING GRONDWET, KIESREGELING, DECREET POLITIEK ORGANISATIES, 18 december 2018

 

Zie ook: "Wijdenbosch verbaasd over reacties omtrent evaluatie kiesstelsel - 06 dec 2018"

 

Zie ook: Persconferentie 05 december 2018 commissie wijziging kiesstelsel