De rivier stemt niet – ú wel

In juni dreven de vissen dood in de Boven-Saramacca. Zeven weken later, op 29 juli, riep de Nationale Assemblée de minister van Olie, Gas en Milieu ter verantwoording. De scherpste zin kwam niet van de oppositiebank maar van NDP-fractieleider Rabin Parmessar: „Geen enkele informatie, ik herhaal met kapitale letters, geen enkele informatie mag het parlement worden onthouden.” Op 27 augustus was er een antwoord: hoge concentraties chemische stoffen in het water, en zware metalen en cyanide in levende vis. De monsters moesten naar Frans-Guyana en Frankrijk, omdat onze laboratoriumcapaciteit tekortschiet; kosten: ruim US$ 50.000.

Laat dat bezinken. Een land dat leeft van zijn rivieren moet zijn eigen water het land uit vliegen om te weten wat erin zit.

En het is geen incident! Het is al jaren een publiek geheim. Een UNDP-studie van september 2023 becijfert dat bij ongewijzigd beleid jaarlijks

bijna zestig ton kwik vrijkomt uit de kleinschalige goudwinning, en dat mensen in de getroffen gebieden ruim twintigmaal de WHO-norm binnenkrijgen.

En dan de vraag die eigenlijk niet in een column thuishoort maar in het parlement. Voor de invoer van kwik geldt sinds januari 2003 een vergunningplicht; er is er sindsdien -als we de betrokkenen moeten geloven – nooit één afgegeven, zo staat in het kwikrapport van IUCN NL. Dat betekent dus dat elke gram kwik is binnengesmokkeld. De enige inbeslagname in dat rapport dateert van 2014: twee flessen. Hoe komen dan tientallen tonnen kwik per jaar over onze grens?

Parbode legde deze zomer het spiegelbeeld bloot. Hoofdredacteur Zoë Deceuninck beschrijft hoe de goudprijs in 2025 gemiddeld vierenveertig procent steeg terwijl de royalty-inkomsten met bijna twintig procent daalden. In 2020 registreerde onze douane 7.518 kilogram goud op weg naar Dubai; de douane

dáár noteerde 14.017 kilogram bij binnenkomst. Hûh….een onverklaarde verschil: bijna US$ 380 miljoen. Het gif en het geld lekken door hetzelfde gat: ondoorzichtigheid.

Laat ik ruiterlijk erkennen dat er beweging is. Eind augustus stopte de regering de uitgifte van nieuwe concessies, kondigde zij voor oktober een kwikafbouwprogramma aan en beloofde openbaarmaking van concessies. Meer daadkracht dan wij in jaren zagen; die bijval geef ik van harte.

Maar vragen verjaren. Wetten niet. Daarom wat vragen en suggesties voor politici en beleidsmakers.

Op 27 maart 2020 nam de Nationale Assemblée de Milieuraamwet aan met negenentwintig algemene stemmen, na achttien jaar voorbereiding. Onder de initiatiefnemers stond de naam van de huidige president. Onderminister Moestadja sprak toen de woorden die nog steeds naklinken: nu moeten de stappen voor de uitvoering worden gezet. Zes jaar later wachten de uitvoeringsbesluiten nog op ondertekening.

Wat dat betekent, staat in Parbode van juni-juli 2026. Directeur Vanuessa Gefferie van de Nationale Milieu Autoriteit (NMA) bevestigt daar dat haar dienst nog géén milieuvergunningen uitgeeft. En toen de NMA op 27 augustus de goudwinning van Villa Brazil tot Maripastong wilde stilleggen, kón zij dat niet zelf: het bleef een aanbeveling. Zo ziet een ongetekend uitvoeringsbesluit eruit, een milieuautoriteit die moet vrágen.

Daar wringt iets in ons staatkundig karakter: wij wegen het werk van onze voorgangers niet, wij negeren of dumpen het gewoonweg. De Green Development Strategy, die wijlen president Santokhi op 14 februari 2025 in ontvangst nam, voorzag al in een Geospatial Intelligence Hub. Anderhalf jaar later wordt satellietmonitoring gepresenteerd als een vernieuwing, terwijl die satellieten allang meekijken. MAAP (Monitoring of the Andes Amazon Program) publiceert Sentinel-2-beelden, mede gebaseerd op ons eigen GONINI-systeem, waarop te volgen is hoe mijnbouwfronten onze beschermde

gebieden binnendringen: maapprogram.org/gold-mining-suriname . Openbaar en gratis. En in 2024 diende Suriname bij het Minamata-secretariaat al zijn eerste Nationaal Actieplan kleinschalige goudwinning in. Het oktoberprogramma wordt zo het derde wiel dat wij opnieuw uitvinden.

Figuur: Eigen bewerking op basis van cijfers uit MAAP #237 (1 februari 2026), Amazon Conservation/MAAP, op basis van Sentinel-2, Amazon Mining Watch, UMD en het Surinaamse GONINI-systeem. Volledige kaarten: maapprogram.org/gold-mining-suriname

De scherpste vaststelling komt niet van de oppositie maar van Karel Eckhorst, door de president benoemd tot voorzitter van het Nationaal Ontwikkelingsplatform: goede visiedocumenten verdwenen naar de achtergrond bij gebrek aan institutionele en juridische verankering.

Zo ontstaat het beeld dat mij niet loslaat: ons beleid heeft geen geheugen, het gif wél. Kwik zakt in het sediment, klimt de voedselketen op en wacht op de volgende generatie.

Noorwegen, waar ik geaccrediteerd

mocht zijn, dankt zijn welvaart niet aan de vondst van olie en gas, maar aan continuïteit. Niet de regering maar een vaste parlementaire commissie legde op 14 juni 1971 de tien oliegeboden vast; regeringen van elke kleur eerbiedigden ze een halve eeuw. En Minamata: deze door kwik veroorzaakte ziekte werd in 1956 ontdekt, pas in 1968 werd de oorzaak erkend. Twaalf jaar tussen weten en erkennen, twaalf jaar waarin kinderen werden geboren die de rekening betaalden. Suriname tekende het Verdrag van Minamata in 2018; de vraag is of wij ook voor de lés ervan tekenden en hoeveel kinderen sindsdien vergiftigd zijn geraakt?

Drie instrumenten liggen binnen bereik van de politiek, geen ervan kostbaar.

Verbind bij de eerstvolgende begrotingsbehandeling aan de betrokken post een harde datum voor de uitvoeringsbesluiten van de Milieuraamwet. Het budgetrecht van DNA is scherper dan enige motie. Veranker de ontwikkelingsagenda bij (initiatief)wet, met het beginsel dat het bedrijfsleven allang kent: pas toe of leg uit waarom je afwijkt. Wie een plan van voorgangers terzijde legt, heeft de plicht dat te (schriftelijk) te motiveren. Afwijken mag; verzwijgen niet. Stel een vaste commissie voor water- en milieukwaliteit in, laat de Nationale Milieu Autoriteit halfjaarlijks rapporteren aan DNA in plaats van aan de minister, en eis een openbare nulmeting per rivier en eigen laboratoriumcapaciteit. Dan hoeft u nooit meer zeven weken te wachten op een laboratorium over de Marowijne.

De rivier stemt niet. Zij dient geen bezwaar in en zij demonstreert niet. Zij houdt slechts bij. U stemt wél en uw stem overleeft deze regering, zoals het kwik onze generatie overleeft.

Rajendre Khargi is voormalig ambassadeur van de Republiek Suriname in het Koninkrijk der Nederlanden, tevens geaccrediteerd in het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen,

Zweden en Finland. Hij is oprichter en Principal van AmRaj Advisory en schrijft maandelijks een column voor Chronos Times. Zijn motto: Born in Suriname, serving the world.

Verantwoording

Elke feitelijke bewering in deze column is herleidbaar tot een openbaar toegankelijke bron. De bronnen staan hieronder in de volgorde waarin zij in de tekst voorkomen.

Vissterfte en parlementaire verantwoording — Starnieuws, „DNA sommeert Brunings tot verantwoording over vissterfte: Na 7 weken willen we antwoorden”, 29 juli 2026 (nieuwsitem 93172). Bevat het citaat van NDP-fractieleider Rabin Parmessar.

Onderzoeksresultaten — Overheid van Suriname, „President maakt parlement deelgenoot van resultaten onderzoek verontreiniging Saramaccarivier”, 27 augustus 2026 — gov.sr. Hoge concentraties chemische stoffen in het water, zware metalen en cyanide in levende vis; ruim US$ 50.000 aan onderzoekskosten.

Buitenlandse laboratoria en PAHO — Suriname Herald,

„Simons kondigt onderzoek aan in alle goudwinningsgebieden na vervuiling Saramaccarivier”, 29 augustus 2026; GFC Nieuws, „Eerste buitenlandse wateranalyses wijzen op mogelijke structurele vervuiling Saramaccarivier” (analyses in Frans-Guyana en Frankrijk; ondersteuning door de PAHO).

Kwikemissie en WHO-norm — UNDP/EMSAGS, „Final report Targeted Scenario Analysis (TSA) for achieving a more environmentally friendly ASGM sector in Suriname”, september 2023 — emsags.org. Business-as-usual: 59.476 kg kwik per jaar. Gemeten inname 4,97 µg/kg lichaamsgewicht per dag tegenover een WHO-norm van 1,6 µg/kg per week — ruim twintigmaal.

Vergunningplicht kwik — IUCN NL, „The political ecology of mercury within the small-scale gold mining sector of Suriname” — iucn.nl. Kwik staat sinds januari 2003 op de vergunningplichtige invoerlijst; sindsdien is geen enkele vergunning afgegeven. De enige geregistreerde inbeslagname dateert van 2014 (twee flessen, Nieuw-Nickerie).

Goudprijs, royalty en het Dubai-verschil — Parbode 236 / 2026.4 (augustus–september

2026), coververhaal „Meer handen, minder goud”, tekst Zoë Deceuninck, beeld Jurmen Kadosoe. Goudprijs 2025 gemiddeld +44 procent, royalty-inkomsten −20 procent (goudanalyse Centrale Bank van Suriname); douane Suriname 7.518 kg naar Dubai tegenover 14.017 kg bij aankomst geregistreerd (UN Comtrade), een onverklaard verschil van bijna US$ 380 miljoen; de Deviezencommissie houdt de lijst van vergunninghouders geheim.

Regeringsmaatregelen augustus 2026 — Overheid van Suriname, „Milieuvervuiling binnenland krijgt structurele aanpak”, 27 augustus 2026 (kwikafbouwprogramma gereed in oktober 2026); Starnieuws, „Regering komt met maatregelen na vervuiling Saramaccarivier”, 29 augustus 2026 (nieuwsitem 93650); Suriname Herald, „Regering stopt vergunningen en werkt aan kwikvrije goudwinning in binnenland”, 28 augustus 2026.

Milieuraamwet — Starnieuws, „Breed gedragen Milieu Raamwet goedgekeurd in DNA”, 27 maart 2020 (nieuwsitem 57788): aangenomen met 29 algemene stemmen na achttien jaar; initiatiefnemers onder wie Jennifer Simons, Melvin Bouva, Asiskumar Gajadien en Carl Breeveld; onderminister Soewarto Moestadja over

de nog te zetten uitvoeringsstappen.

Nationale Milieu Autoriteit — Parbode 235 / 2026.3 (juni–juli 2026), achtergrondartikel „Zijn we voorbereid op een olieramp?”: NMA-directeur Vanuessa Gefferie bevestigt dat de NMA nog geen milieuvergunningen uitgeeft en dat de eerste in het vierde kwartaal van 2026 worden verwacht. Suriname Herald, „NMA wil goudwinning bij Villa Brazil, Gunsi en Maripastong tijdelijk stilleggen”, 28 augustus 2026: de NMA kan dit niet zelfstandig besluiten.

Green Development Strategy — Overheid van Suriname, „President neemt eerste exemplaar Green Development Strategy in ontvangst”, 14 februari 2025 — gov.sr. Minister Marciano Dasai kondigt daarin een geospatial intelligence hub aan.

Satellietwaarneming — MAAP #237, „Gold Mining Deforestation in Suriname: Current State & Expansion into Protected Areas”, 1 februari 2026 — maapprogram.org/gold-mining-suriname. Circa 89.000 ha ontbossing door goudwinning (2001–2025), 2.800 ha in 2025; Brownsberg Natuurpark 1.274 ha (8,8 procent van

14.560 ha), waarvan 315 ha in 2021–2024 en 56 ha in 2025; Brinckheuvel Natuurreservaat 1,3 ha met een toegangsweg van 2,3 km. Data: Sentinel-2, Amazon Mining Watch, UMD en GONINI.

Mijnbouwareaal — Waterkant, „Suriname verloor de afgelopen 40 jaar 166.000 hectare bos”, 1 augustus 2026, over de lancering van MapBiomas Suriname: mijnbouwareaal sinds 1985 met ruim 850 procent gegroeid.

Nationaal Actieplan Minamata — Minamata Convention on Mercury, „First National Action Plan on Artisanal and Small-Scale Gold Mining — Suriname”, 2024 — minamataconvention.org. Overheid van Suriname, thema Kwik: Suriname is sinds 31 oktober 2018 partij bij het verdrag.

Eckhorst — Suriname Herald, „Eckhorst: ontwikkelingsagenda Suriname moet wettelijk worden verankerd”, 18 augustus 2026. Karel Eckhorst, door president Simons benoemd tot voorzitter van het Nationaal Ontwikkelingsplatform, over visiedocumenten die verdwenen bij gebrek aan institutionele en juridische verankering; hij noemt Suriname 2050

en de Green Development Strategy.

Noorwegen — Regjeringen.no, White Paper 28 (2010–2011), hoofdstuk 1: „The 10 Oil Commandments are items in a declaration of principles underpinning Norwegian oil policy, submitted by the Standing Committee on Industry in a Storting White Paper dated 14 June 1971.”

Minamata — Ministry of the Environment, Japan, „Minamata Disease: The History and Measures” — env.go.jp. Ontdekt in 1956; de regering erkende de oorzaak in 1968.

Over de figuur

De figuur is een eigen bewerking van AmRaj Strategic Advisory op basis van door MAAP gepubliceerde cijfers. Cijfers zijn feiten en vrij te gebruiken mits correct toegeschreven; de satellietbeelden en kaarten van MAAP zelf zijn auteursrechtelijk beschermd (© Amazon Conservation, „All Rights Reserved”) en vragen voorafgaande schriftelijke toestemming via info@amazonconservation.org. Linken naar maapprogram.org is vrij en gebeurt in de lopende tekst.

DISCLAIMER

Een columnist schrijft op eigen titel en onder eigen verantwoordelijkheid. Chronos Times is niet aansprakelijk voor de inhoud, standpunten of interpretaties in een column. Chronos Times erkent de auteursrechten van de columnist op de inhoud van de betreffende column. Verzoeken tot verwijdering van een column kunnen niet door Chronos Times worden gehonoreerd op grond van auteursrechten; eventuele geschillen dienen met de columnist te worden afgehandeld. Deze column geeft uitsluitend de mening van de columnist weer en niet die van de redactie. De tekst is bedoeld ter discussie en opinievorming.

Redactie Chronos